اين دو حديث ماهيت تقيه را توضيح مى دهد كه آن عبارت از اين است كه مرد با ايمان به خاطر اهدافى، ايمان خود را پنهان مى دارد، و كفر را اظهار مى كند، و در حقيقت از تقيه به عنوان سپر بهره مى گيرد.

و نيز امام صادق (عليه السلام)در حديثى ديگر يكى از اهداف تقيه را مطرح مى كند و مى فرمايد: «تقيه از آن نظر تشريع شده است كه به وسيله آن خونها محفوظ بماند».[٢]

٢. ممكن است گفته شود در برخى از روايات موضوعى به نام «ذولسانين» مطرح گرديده و از آن نكوهش شده است و هدف از آن، اين است كه زبان ظاهرى با زبان باطنى مخالف باشد، در اين صورت چگونه مى توان تقيه را توجيه كرد در حالى كه فرد تقيه گر نيز به يك معنى «ذولسانين» است.

پاسخ اين سؤال روشن است زيرا آن نوع «دورويى» بد ونكوهيده است كه هدف از آن سودجويى و كسب مقام و يا آسيب رسانى به ديگرى باشد، ولى اگر فردى از اين «دورويى» براى حفظ جان و ناموس و مقام خود بهره بگيرد نه تنها نكوهيده نيست بلكه در مواردى از نظر عقل لازم و واجب مى باشد.

٣. غالباً منافق در قرآن به آن گروه گفته مى شود كه اظهار ايمان مى كنند، و در باطن كافرند، ولى احياناً به گروه ديگرى نيز گفته مى شود كه در

[١] وسائل الشيعة: ج١١، صفحات ٤٦٠، ٤٧٦ و ٤٨٢.
[٢] وسائل الشيعة: ج١١، صفحات ٤٦٠، ٤٧٦ و ٤٨٢.