در اين مورد پاسخ هاى مختلف وگوناگونى گفته شده است ولى پاسخ متقن و استوار اين است كه سجده در تمام احوال عبادت و پرستش مسجود نيست، بلكه در يك صورت عبادت و پرستش محسوب مى شود كه اين عمل از اعتقاد به الوهيت و خدايى طرف سرچشمه بگيرد، يعنى او را خدا و يا مبدأ كارهاى خدايى بداند وبا چنين عقيده بر او سجده كند ولى اگر سرچشمه عمل غير اين باشد، مثلاً به عنوان احترام و تعظيم در برابر اوليا و يا پدران ومادران سجده كند هرگز عبادت و پرستش تلقى نمى شود و از آنجا كه سجده فرشتگان علتى جز تعظيم و تكريم آدم نداشت و فرشتگان، كوچك ترين اعتقاد به الوهيت او نداشتند طبعاً، سجده آنان عبادت محسوب نشد.

امام صادق (عليه السلام)مى فرمايد: فرشتگان پيشانى هاى خود را بر زمين نهادند به خاطر تكريم آدم كه خدا به آن فرمان داده بود[١] و در حديث ديگر فرمود: فرشتگان با اين عمل، امر خدا را اطاعت كرده و به آدم اظهار مهر نمودند.[٢]

قرآن به روشنى گواهى مى دهد كه فرزندان يعقوب در برابر «يوسف» سجده كردند، و از اين طريق بر خواب«يوسف» تمثّل بخشيدند و هرگز مورد نكوهش پدر قرار نگرفتند چنان كه مى فرمايد:

(وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّداً...) .[٣]

«پدر ومادر خود را بر روى تخت برد و همگان بر او سجده كردند».

[١] تكرمة من اللّه تعالى، بحار الأنوار:١١/١٣٩.
[٢] كان ذلِكَ طاعَةَ اللّه وَمَحَبّةً منهم لآدَمَ ، مدرك سابق و در نور الثقلين:١/٤٩ قريب به اين مضمون نيز نقل شده است.
[٣] يوسف/١٠٠.