اين آيات بيانگر ماده نخستين انسان است، و امور ششگانه حالات ماده نخستين مى باشند، بدون اين كه آنها به عنوان تبدل و دگرگونى نوعى به نوعى ديگر، شمرده شوند.

تحولاتى كه مبدأ نخست پيدا كرده است

از آيات ياد شده، ماده نخستين وجود انسان روشن گرديد اكنون وقت آن رسيده است كه دومين مسأله را يعنى كارهايى كه روى ماده نخست انجام گرفته است مطرح سازيم.

همان طور كه يادآور شديم قرآن كتاب علوم طبيعى نيست ولى گاهى براى هدايت انسان ها مسائلى از اين علوم را مطرح مى كند كه هدف جنبه هاى تربيتى آن است بنابراين اگر آيه و يا آياتى، تحولاتى را كه روى ماده نخست انجام گرفته است، متذكر گرديد، به خاطر جنبه هاى تربيتى آن است.

برخى مى خواهند از آيات گذشته بالأخص آياتى كه ماده نخست را، چيزى مانند «صلصال» وشبيه «فخار»[١] مى داند، دورنمايى از تحولاتى را كه روى ماده نخست انجام گرفته ترسيم كنند و در اين نظريه از يك رشته استعاره ها و تشبيه ها كمك مى گيرند ومى گويند:

«چينى سازان وكوزه گران، گِل را مدتى مىورزند تا خوب مخلوط شود، و خود را بگيرد و آماده به كار رفتن شود.

كوزه گران براى ساختن يك كوزه و يك كاسه از ابتدا، صدها شكل

[١] فخار به معنى سبو يا كوزه سفالين.