آيين اسلام به صورت يك شريعت الهى در محيط مكه ظهور كرد، و پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)سيزده سال تمام در آنجا به تبليغ و ترويج شريعت خود پرداخت و در پوشش تحمل رنجها و دردهاى فراوانى توانست گروهى را هدايت كند و نداى آسمانى خود را به گوش مردم مكه و اطراف آن برساند.

افراد مؤمن به او، در سرزمين مكه، كاملاً در اقليت و ناتوانى بودند، و از مثلثى به نام «مؤمن» و «مشرك» و «منافق» خبرى نبود، بلكه ايمان و كفر رو در روى يكديگر قرار گرفته، و ضلع سومى اصلاً وجود نداشت.

«نفاق» در مقابل اسلام، خاصيت محيطى است كه اسلام و مسلمانان داراى قدرت و نيرو باشند و مخالف به خاطر ترس از قدرت، نتواند اظهار مخالفت كند، در اين موقع است كه گروه «مخالف» راه «نفاق» را در پيش مى گيرند، و خلاف آنچه را كه در دل دارند اظهار مى نمايند، و چنين شرايطى براى مسلمانان فقط در مدينه، فراهم گرديد.

رسول گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم)پس از سيزده سال اقامت در مكه به خاطر خنثى ساختن توطئه «قريش» كه قصد ترور او را داشتند، سرزمين مكه را به عزم اقامت در مدينه ترك گفت و مهاجرت، موقعى صورت پذيرفت كه «انصار»آمادگى خود را براى دفاع از وجود پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)اعلام كرده و اكثريت قابل ملاحظه اى از آنان ايمان آورده بودند. در چنين شرايطى بود كه بذر نفاق در قلوب گروهى از افراد دو قبيله انصار پاشيده شد، و به خاطر يك رشته علل روانى وتعصب هاى پندارى رشد نمود، و حزب نفاق به كمك «مشركان» منطقه، خصوصاً «مكه» و يهودان «مدينه» و «خيبر» كاملاً شكل گرفت، و براى مسلمانان گرفتارى هايى