قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٤٦ - اقسام واحد

ذهن آدمى حاصل مى‌شود.

اقسام واحد

واحد در نظر حكما به اقسام گونه‌گون تقسيم شده و براى هر تقسيم ملاك و ضابطه‌اى موجود است. واحد در تقسيم نخست به دو قسم مختلف تقسيم شده كه به ترتيب عبارتند از:

١-واحد حقيقى.

٢-واحد غيرحقيقى.

«واحد حقيقى» عبارت است از چيزى كه در متصف گشتن به صفت واحد نيازمند به واسطۀ در عروض نباشد. به عبارت ديگر بايد گفت واحد حقيقى عبارت است از چيزى كه صفت وحدت صفت خود آن به‌شمار آيد، نه صفت چيزى كه متعلق آن باشد. به اين ترتيب معلوم مى‌شود واحد غيرحقيقى چيزى است كه صفت واحد بودن صفت خود آن نباشد بلكه صفت متعلق آن به‌شمار آيد. بطور مثال گفته مى‌شود هوشنگ و منوچهر در انسان بودن خود يك چيز هستند؛ كلاغ و كبوتر نيز در حيوان بودن يك چيز به شمار مى‌آيند. جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه در مثال نخست آنچه واحد حقيقى است انسان است، ولى در عين حال انسان واسطه‌اى است كه صفت واحد بودن را در هوشنگ و منوچهر متحقق مى- نمايد. در مثال دوم نيز آنچه واحد حقيقى است حيوان است؛ ولى در عين حال حيوان واسطه‌اى است كه باعث عروض صفت واحد در كلاغ و كبوتر مى‌گردد.

اكنون كه تقسيم واحد به دو قسم حقيقى و غيرحقيقى معلوم شد، اين مسئله نيز معلوم مى‌شود كه هريك از اين دو قسم نيز به اقسام گونه‌گون ديگر قابل تقسيم مى‌باشند. واحد حقيقى را به دو قسم تقسيم كرده‌اند. اين تقسيم به اعتبار اين است كه واحد حقيقى در برخى موارد ذاتى است كه داراى وحدت است، ولى در برخى موارد مسئلۀ ذات مطرح نيست بلكه آنچه واحد است چيزى جز خود حقيقت وحدت نيست. آنجا كه واحد چيزى جز