قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١٦ - پاسخ

وصف و خبر با يك اشكال چشم‌گير روبرو خواهيم شد؛ و آن عبارت از اين است كه اگر معلوم بودن يا معلوم نبودن موجب تفاوت در ماهيت اشياء نمى‌گردد، چگونه مى‌توان ادعا كرد تفاوت ماهوى بين وصف و خبر به حكم قاعدۀ «ان الاوصاف قبل العلم بها اخبار كما ان الاخبار بعد العلم بها اوصاف» چيزى جز معلوم بودن يا معلوم نبودن نسبت نيست؟ اگر براى رهائى از اين اشكال گفته شود تفاوت بين وصف و خبر در امورى است غير آنچه در اين قاعده آمده است و آن امور عبارت است از:

١-خبر جمله‌اى است تمام كه چون گوينده سكوت نمايد مخاطب را در آنجا هيچ‌گونه انتظارى نباشد درحالى‌كه وصف هرگز داراى چنين خصلتى نيست و مخاطب را پس از استماع آن همچنان انتظار باقى است.

٢-در خبر همواره احتمال صدق و كذب وجود دارد، درحالى كه وصف از اين خصلت برخوردار نيست.

در پاسخ گفته خواهد شد اگرچه بين وصف و خبر اين دو تفاوت اساسى وجود دارد ولى منشأ اين دو تفاوت چيزى نيست جز آنچه در باب قاعده آمده است؛ يعنى معلوم بودن يا معلوم نبودن نسبت، موجب پيدايش اين دو تفاوت بين وصف و خبر شده است.

پاسخ:

اكنون براى پاسخ به اين اشكال كه در باب قاعدۀ «ان الاوصاف قبل العلم بها اخبار كما ان الاخبار بعد العلم بها اوصاف» مطرح شد توجه به يك نكتۀ بسيار اساسى لازم به نظر مى‌رسد و آن عبارت از اين است كه اگرچه حالت علم يا جهل هرگز موجب تفاوت در ماهيت اشياء نمى‌گردد ولى فرق است بين جائى كه علم به نسبت جزء ماهيت شىء است، و آن‌گونه مواردى كه علم به نسبت جزء ماهيت باشد طبعا دانستن يا ندانستن در مورد يك شىء مى‌تواند موجب تفاوت در ماهيت آن شىء شود؛ ولى در مواردى كه علم به نسبت جزء ماهيت نيست، قهرا حالت علم