قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٣٧٨ - ان ما بالفعل دائما اقدم مما بالقوة

١٣٤

ان ما بالفعل دائما اقدم مما بالقوة

مسئلۀ قوه و فعل يكى از مسائل اساسى و پرماجرا در فلسفۀ اولى به‌شمار مى‌آيد. در باب تقدم و تأخر يا سابق و لا حق بودن هريك از قوه و فعل، سخن بسيار گفته شده است. شيخ الرئيس ابو على سينا در كتاب «شفا» اين مسئله را به تفصيل مورد بحث و بررسى قرار داده است.

صدر المتألهين نيز بحث از تقدم و تأخر قوه و فعل را از جملۀ مباحث بسيار مهم در فلسفه دانسته و اهميت طرح اين مسأله را در فلسفۀ اولى به چهار دليل اثبات كرده است كه به ترتيب عبارتند از:

١-جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه حالت بالقوه بودن در يك شىء، نسبت به فعليت آن همواره نوعى از عدم به‌شمار مى‌آيد؛ همان‌گونه كه فعليت در يك شىء نسبت به قوۀ آن، چيزى جز نوعى از هستى نمى‌باشد. اكنون اگر قوه و فعل را بتوان نوعى از نيستى و هستى به‌شمار آورد بآسانى مى‌توان گفت مسئلۀ قوه و فعل بايد در علم كلى يا فلسفۀ اولى مورد بحث و بررسى واقع شود؛ زيرا مسائل وجود را تنها در علم كلى مى‌توان مورد بحث و بررسى قرار داد.

٢-بالقوه بودن در يك شىء همواره نقش ماده يا هيولاى