قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٤٩ - الحادث زمانيا كان او ذاتيا يستلزم المسبوقية بالعدم

١١٦

الحادث زمانيا كان او ذاتيا يستلزم المسبوقية بالعدم

يكى از تقسيم‌هاى نخستين كه براساس اصل هستى انجام مى‌پذيرد، تقسيم وجود است به دو قسم حادث و قديم. اين تقسيم نيز مانند ساير تقسيم‌هاى اوليه از عوارض ذاتى وجود به‌شمار مى‌آيد. تقسيم‌هاى نخستين عبارتند از تقسيم‌هائى كه بدون هيچ گونه واسطه، عارض اصل هستى مى‌گردند؛ اصل هستى نيز بدون اينكه به هيچ‌گونه تعين طبيعى يا رياضى متعين شده باشد، آنها را مى‌پذيرد. به اين ترتيب مى‌توان گفت صفات حادث و قديم نسبت به اصل هستى از صفات ذاتى به‌شمار مى‌آيند؛ ولى نسبت به موجودات ماهوى چيزى جز صفات عرضى نمى‌باشند. جاى هيچ گونه ترديد نيست كه مفهوم حادث و قديم، مانند مفاهيم ساير تقسيم‌هاى نخستين در باب وجود، از جمله مفاهيمى به‌شمار مى- آيند كه به هيچ‌وجه نيازمند تعريف حقيقى نمى‌باشند؛ زيرا اين گونه مفاهيم در بداهت و روشنى همانند مفهوم هستى مى‌باشند. همان‌گونه كه مفهوم هستى بى‌نياز از تعريف است، اين مفاهيم نيز بى‌نياز از تعريف مى‌باشند. عدم نياز اين‌گونه مفاهيم به تعريف حقيقى از جهت ديگر نيز قابل توجيه است؛ آن جهت اين است كه معانى اين صفات از معقولات ثانيه به‌شمار مى‌آيند. معقولات ثانيه امورى هستند كه نمى‌توان آنها را از حقايق عينى