قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٢٦ - المميز لا يصلح لتصيير الشىء جزئيا و شخصيا

١٤٢

المميز لا يصلح لتصيير الشىء جزئيا و شخصيا

به موجب اين قاعده ميان تشخص و تميز تفاوت اساسى وجود دارد؛ زيرا آنچه مى‌تواند مميز به‌شمار آيد به هيچ‌وجه نمى‌تواند مشخص واقع شود. شيخ مقتول، حكيم سهروردى، اين قاعده را در كتاب المقاومات ١مورد بحث و بررسى قرار داده است. در نظر وى تشخيص چيزى جز نحوۀ وجود يا گونه‌اى از هستى نيست. اين مسئله كه آيا تشخص چيست و چگونه يك شىء مى‌تواند مشخص گردد، همواره ميان حكما و اهل تحقيق مورد اختلاف بوده است.

گروهى از حكما بر اين عقيده‌اند كه تشخص هريك از موجودات مادى تنها به ماده است. در مورد موجودات غير مادى تشخص حق، تبارك و تعالى، را به ذات خويش؛ و تشخص ساير موجودات مجرد را به باطن ذات آنها دانسته‌اند.

گروهى ديگر گفته‌اند هريك از موجودات ممكن الوجود تنها به فاعل خويش مشخص مى‌گردد؛ ولى حق، تبارك و تعالى، به ذات خويش مشخص است.

گروه سوم بر اين عقيده‌اند كه هريك از انواع موجودات كه داراى افراد متعدداند تنها از طريق عوارض مشخصه مى‌توانند

١ -مجموعۀ مصنفات شيخ اشراق. (چاپ انجمن فلسفه) . ج ١. كتاب المقاومات. ص ١٦١.