قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٠٠ - اعيان ثابته در علم حق تعالى

هستى و درجات وجود، علم بارى تعالى نيز داراى مراتب متفاوت است كه به ترتيب عبارتند از:

١-عنايت.

٢-قلم.

٣-قضا.

٤-لوح محفوظ.

٥-قدر علمى.

٦-قدر عينى.

حاج ملا هادى سبزوارى در باب علم حق تبارك و تعالى و معلوم بودن مكرر اشياء براى وى مى‌گويد:

«اذ يكشف الاشياء مرات له فذا مراتب بيان علمه»

«عناية و قلم لوح قضا و قد سجل كون يرتضى»

اعيان ثابته در علم حق تعالى

اكنون كه معلوم شد هريك از ماهيات داراى مراتب و درجاتى از هستى است، اين مسئله نيز معلوم مى‌شود كه عين ثابت هريك از اشياء نحوه‌اى از ظهور و ثبوت آن در مرتبۀ علم حق به‌شمار مى‌آيد. مناط علم خدا به موجودات در ازل چيزى جز اعيان ثابته نيست. بسيارى از بزرگان صوفيه مانند شيخ محى الدين عربى و پيروان وى از اين عقيده جانبدارى نموده‌اند. اين جماعت را عقيده بر آن است كه كليۀ موجودات پيش از آنكه در جهان عينى پا به مرحلۀ بروز و ظهور بگذارند، در عالم علم ربوبى ثابت‌اند.

تفاوت ميان اين عقيده و مذهب معتزله در اين است كه صوفيه به ثبوت عينى اشياء پيش از آن‌كه به وجود عينى موجود گردند، قائل نيستند؛ بلكه ثبوت اشياء را در ازل يك نوع «ثبوت علمى» مى‌دانند كه در مرحلۀ علم ربوبى ثابت‌اند بطورى كه مى‌توان گفت اعيان ثابتۀ اشياء در عالم ربوبيت به نحو «ثبوت ربانى» ثابت‌اند. درحالى‌كه معتزله براى ماهيات اشياء پيش از تحقق عينى و وجود خارجى به نوعى از ثبوت عينى قائل‌اند. در باب