قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٦٥ - جهات سهگانه امورى اعتبارى هستند

جهات سه‌گانه امورى اعتبارى هستند

[نفس الامرى نه اعتبارى محض] از جمله مسائلى كه در اينجا لازم است مورد بررسى قرار گيرد اعتبارى بودن ضرورت، امكان و امتناع است. براى اعتبارى بودن جهات سه‌گانه اين دو برهان اقامه شده است:

١-بطور آشكار درمى‌يابيم هريك از جهات سه‌گانه گاهى به عنوان صفت در مورد يك امر معدوم مى‌تواند صادق باشد؛ مانند اينكه گفته مى‌شود «اجتماع نقيضين ممتنع است.» «عدم شريك براى خداوند ضرورى است.» «در آينده بسيارى از حوادث ممكن است رخ دهد.» چنانكه پيداست در مثال اول امتناع؛ در مثال دوم ضرورت، و در مثال سوم امكان؛ صفاتى هستند كه امور معدوم به آنها متصف مى‌گردند. امور معدوم به ترتيب عبارتند از اجتماع نقيضين در مثال اول؛ شريك براى خداوند در مثال دوم؛ و حوادث آينده در مثال سوم. پس از ذكر اين مقدمه گفته مى‌شود اگر ضرورت، امكان يا امتناع در خارج به وجود عينى خارجى موجود باشند، اتصاف امور معدومه به آنها هرگز امكان‌پذير نخواهد بود؛ درحالى‌كه اتصاف امور معدومه به اين صفات، همان‌گونه كه ذكر شد، فراوان اتفاق مى‌افتد.

٢-برهان دوم، كه بر اعتبارى بودن اين امور اقامه شده، عبارت است از اينكه گفته مى‌شود هرگاه جهات سه‌گانه در خارج به وجود عينى موجود باشند ناچار با ساير موجودات عينى در اصل وجود مشترك و در برخى خصوصيات متفاوت خواهند بود؛ در اين صورت وجود هركدام غير ماهيت آن خواهد بود؛ و هنگامى كه وجود هركدام از جهات سه‌گانه جدا از ماهيت آن لحاظ گردد ناچار اتصاف ماهيت هريك از جهات به وجود آن بدون يكى از اين جهات امكان‌پذير نيست. در اين صورت است كه باب تسلسل مفتوح مى‌گردد و سر اين رشته به مبدئى ختم نمى‌شود.

ناگفته نماند كه وقتى گفته مى‌شود ضرورت، امكان و امتناع