موجود از يك جهت بالفعل و از جهت ديگر بالقوه است، سرانجام بايد از ناحيۀ سلسلۀ علل يا فعليت‌ها به موجودى منتهى گردد كه از هر جهت بالفعل است؛ كما اينكه از ناحيۀ سلسلۀ قوابل بالقوه يا امورى كه فقط پذيرش دارند ناچار بايد به امرى پايان يابد كه فقط مى‌پذيرد. معنى اين سخن آن است كه حيثيت ذاتى آن امر، چيزى جز پذيرش محض و قبول صرف نمى‌تواند باشد. چيزى كه حيثيت ذاتش فقط قبول و پذيرش است، هيولاى اولى يا مادة المواد جهان را تشكيل مى‌دهد. هيولاى اولى از هر جهت بالقوه است و هيچ‌گونه فعليت در باب آن صادق نيست. آنچه مى‌توان در باب هيولاى اولى گفت، اين است كه در بالقوه بودن فعليت دارد.

براساس آنچه تاكنون در اينجا ذكر شد به روشنى معلوم مى‌شود يك موجود متحرك همواره بين دو حيثيت قوه و فعل واقع شده و نفس حركت نيز چيزى جز خروج از مرحلۀ قوه به مقام فعل نمى‌باشد؛ و به اين ترتيب بايد گفت دو حيثيت قوه و فعل هستند كه پيوسته معنى حركت را در جهان ترسيم مى‌نمايند.

اكنون بى‌مناسبت نيست عين عبارت فيض كاشانى را به همين مناسبت در اينجا نقل كنيم: «كل ماله جهتا قوة و فعل، فله من حيث كونه بالقوة ان يخرج الى الفعل بغيره و الا لم تكن القوة قوة. و هذا الخروج اما بالتدريج او دفعة، و الأول معنى الحركة، و يقابله السكون، تقابل العدم و الملكة. ثم الحركة لكونها صفة لا بدلها من قابل، و لكونها حادثة بل حدوثا لا بد لها من فاعل، و لا بد من ان يكونا متغايرين لأستحالة كون الشىء فاعلا و قابلا فعلا و قبولا تجدديين، و كون معطى الكمال قاصرا عنه؛ فالمحرك لا يحرك نفسه بل شيئا لا يكون فى نفسه متحركا فتكون حركة بالقوة فقابل الحركة امر بالقوة، و فاعلها امر بالفعل (اما من هذه الجهة و اما من كل جهة) و لا محالة تنتهى جهات الفعل الى ما هو بالفعل من كل وجه، دفعا للدور و التسلسل كما ان جهات القوة ترجع الى امر بالقوة من كل وجه الا كونه بالقوة دفعا لهما.» ١

همان‌گونه كه از عبارت فيض كاشانى برمى‌آيد هر موجودى

١ -اصول المعارف (چاپ دانشگاه مشهد) . ص ٩٧-٩٦.