إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٩ - نقد و بررسى دلالت صحيحه اول زراره

و مى‌دانيم كه «ان» شرطيّه به «جزاء» هم نياز دارد لذا اكنون بايد جزاى آن را مشخّص نمائيم.

در مورد جزاى «ان» شرطيّه سه احتمال مطرح است.

الف- مصنّف مى‌فرمايند جزاى «ان» محذوف است و از كلمه «لا»، ما جزاى «ان» را تشخيص مى‌دهيم.

«قال لا، اى لا يجب عليه الوضوء حتّى يستيقن انّه قد نام حتّى يجي‌ء من ذلك امر بيّن و «الا» اى و ان لم يستيقن انّه قد نام فلا يجب عليه الوضوء» [١] يعنى اگر يقين به تحقّق نوم پيدا نكرده، وضوء، واجب نيست.

سؤال: چرا اگر يقين به تحقّق نوم پيدا نكرديم، وضوء واجب نيست؟

جواب: امام «ع» علّت آن را بيان مى‌فرمايند: «فانّه على يقين من وضوئه و لا ينقض اليقين بالشّك»، كلمه «ف» همان «فائى» است كه معمولا بر سر علّت در مى‌آيد و گاهى هم علّت حكم را با كلمه «لام» بيان مى‌كنند.

تا اينجا معناى روايت چنين شد: اگر يقين به تحقّق نوم نداريد، وضوء واجب نيست و امام «ع» علّت آن را هم بيان فرمودند «فانّه على يقين ...» و در نتيجه زمانى كه يقين به وضوء داشتيم نبايد آن را با شك، نقض نمائيم- لا ينقض اليقين بالشّك ابدا- كأنّ در ذهن خودتان هست كه عدم نقض يقين به شك يك مسأله ارتكازى است، نه اينكه يك مطلب تعبّدى و خلاف ارتكاز انسان باشد در واقع در تعليل مذكور يك قضيّه- صغرا و كبرا- وجود دارد كه امام «ع» صغراى آن- فانّه على يقين‌

[١]اشكال: لازمه احتمال مذكور، اين است كه امام (ع) دو بار جواب را تكرار نموده باشند بدون اينكه سؤال، تكرار شده باشد زيرا امام (ع) اوّل فرموده بودند: لا، اى لا يجب عليه الوضوء.

جواب: تكرار جواب، براى اين است كه مى‌خواهند علّت حكم را بيان نمايند «فانّه على يقين ...»