إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٥٣ - بيان شيخ اعظم ره

قلت: الظّاهر أن وجه الإسناد هو لحاظ اتّحاد متعلّقي اليقين و الشّكّ ذاتا، و عدم ملاحظة تعدّدهما زمانا، و هو كاف عرفا في صحّة إسناد النّقض إليه و استعارته له، بلا تفاوت في ذلك أصلا في نظر أهل العرف، بين ما كان هناك اقتضاء البقاء و ما لم يكن، و كونه مع المقتضي أقرب بالانتقاض و أشبه لا يقتضي تعيينه لأجل قاعدة (إذا تعذّرت الحقيقة)، فإن الاعتبار في الأقربيّة إنّما هو بنظر العرف لا الاعتبار، و قد عرفت عدم التّفاوت بحسب نظر أهله، هذا كلّه في المادّة (١)

منشأ آن شك هم اين است كه نمى‌دانم آيا نفت و مادّه سوختنى چراغ، استعداد بقاء داشته يا نه، در اين صورت، اسناد نقض به يقين درست نيست- نه حقيقتا و نه مجازا- زيرا چنين متيقّنى استمرار و استحكام ندارد.

امّا اگر استعداد بقاء در متيقّن وجود داشته يعنى احراز كرده‌ايم كه چراغ به اندازه كافى نفت داشته ولى اكنون در رافع، شك داريم و نمى‌دانيم آيا باد، آن چراغ را خاموش كرده است يا نه، در اين صورت مى‌توانيم مجازا و به اعتبار متيقّن، نقض را به يقين، اسناد دهيم زيرا در اين فرض كانّ يقين به امر مستحكمى تعلّق گرفته است.

خلاصه: مستشكل مى‌گويد تفصيل مرحوم شيخ، صحيح است و حجّيّت استصحاب، مخصوص به شكّ در رافع است- كه در متيقّن استعداد بقاء هست- نه شكّ در مقتضى.

(١)جواب: در استصحاب، متعلّق يقين و شك ذاتا متّحد است امّا از نظر زمان بين آنها مغايرت وجود دارد [١] مثلا ديروز يقين به عدالت زيد داشتم لكن امروز،

[١]و تعدّد و تغاير زمانى متعلّق يقين و شك ملحوظ نمى‌باشد و در اين جهت دقّت عقلى اعمال نمى‌كنند.