إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٧ - برائت عقلى در اقل و اكثر ارتباطى جارى نمىشود

سوره- قصد وجه را رعايت كنيم و بگوئيم با اتيان اكثر غرض مولا حاصل شده است، قائل به وجوب اقل- نماز بدون سوره- مى‌شويم و نسبت به اكثر- جزء زائد- قاعده قبح عقاب بلابيان را جارى مى‌كنيم نه اصالة الاحتياط.

اكنون مصنّف مى‌فرمايند اگر در عبادات، قصد وجهى نسبت به تك‌تك اجزاء لازم باشد كه تردّد و احتمال با آن منافات داشته باشد [١] در اين صورت وجهى براى لزوم رعايت تكليف معلوم بالاجمال نداريم- و لو با اتيان اقل و نماز نه‌جزئى- اگر غرض مولا حاصل نمى‌شود چرا اقل را اتيان كنيم به عبارت ديگر آيا غرض مولا با اقل و نماز نه جزئى حاصل مى‌شود؟ خير زيرا ما احتمال مى‌دهيم با اتيان اقل هم امر مولا در ذمّه ما باقى باشد و در نتيجه، غرض او حاصل نشده باشد بنابراين چون يقين به اشتغال ذمّه داريم بايد براى فراغت ذمّه، اكثر و نماز ده‌جزئى بخوانيم تا نسبت به امر مولا يقين به فراغ ذمّه پيدا كنيم و در نتيجه غرض او را تحصيل نمائيم.

قوله: «فافهم‌ [٢]».

تاكنون بحث ما در اين جهت بود كه آيا در اقلّ و اكثر ارتباطى برائت عقلى جارى مى‌شود يا نه، مصنّف از دو طريق اثبات كردند كه در اقلّ و اكثر برائت عقلى‌

[١]فرض مسئله اين است كه ما نمى‌دانيم زائد- سوره- جزء مأمور به هست يا نه لذا نمى‌توان به طور قطع، نسبت به آن قصد وجه نمود.

[٢]و لعلّه اشارة الى انّ الشّيخ اعلى اللّه مقامه في تفصيه الثّانى لم يقل باعتبار قصد الوجه و التّمييز على وجه الجزم و اليقين كى لا يحصل معه الغرض ابدا و لا يبقى مجال لمراعاة التكليف المعلوم بالاجمال اصلا و لو باتيان الاقل بل قال باحتماله (حيث قال) فيحتمل ان يكون اللّطف منحصرا في امتثاله التفصيلى مع معرفة وجه الفعل ... الخ و من المعلوم انّ مع احتمال اعتباره لا يقطع بعدم حصول الغرض فيبقى مجال لمراعاة التكليف المعلوم بالاجمال و لو باتيان الاقل تخلّصا من تبعة مخالفة الامر الموجّه اليه كما صرّح به الشّيخ في عبارته المتقدّمة فتدبّر جيّدا، ر. ك عناية الاصول ٤/ ٢٠٩.