إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٨٠ - تنبيه چهارم استصحاب امور تدريجيه

همان‌طور كه استصحاب در امور قارّه- مستمرّه- مانند طهارت، عدالت و غيره جريان پيدا مى‌كند در امور غير قارّه- تدريجيّه- مانند زمان، سيلان دم، جريان آب و غيره جارى مى‌شود. البتّه خصوصيّت امور غير قارّه و تدريجيّه، اين است كه هر جزئى از آن تحقّق پيدا مى‌كند و سپس منصرم و منعدم مى‌شود آن‌گاه جزء بعد موجود مى‌شود.

مثلا يقين داريم كه تا يك دقيقه قبل آب فلان چشمه در حال جريان بود، پرواضح است كه آن آبى كه در يك دقيقه قبل جريان داشت با آبى كه اكنون در حال جريان است دو جزء از اجزاء آن آب است و هيچ‌گاه شك نمى‌كنيم كه آيا همان جزئى كه قبلا سيلان و جريان داشت آيا اكنون هم همان جزء، جارى است يا نه زيرا آن جزء قبلى و جريان آن قطعا از بين رفته است بلكه شكّ ما در سيلان و جريان يك جزء ديگر است و اين جزء، حالت سابقه‌اش- جريانش- مسلّم نيست امّا درعين‌حال مى‌گوئيم تا وقتى‌كه اين امور تدريجيّه، استمرار دارند و بين آنها عدم، ركود و توقّفى ايجاد نشده، استصحاب در مورد آنها جريان پيدا مى‌كند.

لازم به تذكّر است كه در مواردى كه اصلا عدم و توقّفى بين آن اجزاء و جريان، فاصله نشده باشد، هم عرف و هم عقل مى‌گويد همان شى‌ء، استمرار و بقاء دارد [١] امّا در مواردى كه عدمى بين آن فاصله شده، از عرف كمك مى‌گيريم و او حكم مى‌كند كه اگر فى‌الجمله- نه به‌صورت كلّى- عدمى بين آن جريان متخلّل شده، باز هم همان شى‌ء و همان جريان استمرار و دوام دارد «و قضيّه متيقّنه و مشكوكه ما متّحد

[١]نه اينكه اجزاء و جريان متعدّد- جريان ديگر- تحقّق دارد و در نتيجه، اشكال عدم اتحاد بين قضيّه مشكوكه و متيقّنه وارد نمى‌باشد.