قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٦٠ - كل ما يطلق عليه سبحانة و على غيره فانما يطلق عليهما بمعنيين مختلفين ليسا فى درجة واحدة

١٤٩

كل ما يطلق عليه سبحانه و على غيره فانما يطلق عليهما

بمعنيين مختلفين ليسافى درجة واحدة

خصلت برخى مفاهيم عام اين است كه هم بر ذات حق تبارك و تعالى حمل مى‌شود و هم بر غير ذات حق. مفهوم وجود بدون ترديد از جملۀ اين مفاهيم به‌شمار مى‌آيد. اين مفهوم، عام‌ترين و شامل‌ترين مفهوم است. هيچ مفهومى در جهان از جهت شمول و گسترش به پايۀ آن نمى‌رسد. زيرا هيچ‌چيز نمى‌تواند بيرون از دايرۀ وجود تحقق پيدا كند.

مفاهيم «عالم» و «قادر» و ساير صفات كماليه نيز داراى همين خصلت‌اند. همان‌گونه كه مفهوم وجود يا موجود هم بر خداوند اطلاق مى‌شود و هم بر غير خداوند، مفهوم عالم و قادر و همچنين ساير صفات كماليه نيز هم بر خداوند اطلاق مى‌شوند و هم بر غير خداوند. اكنون سخن در اين است كه آيا اطلاق اين‌گونه مفاهيم در اين‌گونه موارد چگونه مى‌تواند قابل توجيه باشد؟ به عبارت ديگر گفته مى‌شود آيا اطلاق مفاهيم عام در مورد ذات حق تبارك و تعالى و غير ذات حق از نوع اشتراك لفظى به‌شمار مى‌آيد يا از نوع اشتراك معنوى؟

جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه اطلاق اين‌گونه مفاهيم در اين گونه موارد هرگز نمى‌تواند از نوع اشتراك به‌شمار آيد. زيرا دو چيز هرگاه در امر واحد با يكديگر مشترك باشند، ناچار بايد