قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٦٣ - الحركة لا تخلو عن حد ما من السرعة و البطوء

١١٧

الحركة لا تخلو عن حدما من السرعة و البطوء

حركت چيزى است كه هرگز از يك نوع شتاب يا كندى خالى نمى‌باشد؛ زيرا حركت هرچه باشد ناچار بايد در چيزى و در زمانى به وقوع پيوندد. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه اگر حركت پيوسته در چيزى و در زمانى به وقوع مى‌پيوندد، ناچار بايد از يك نوع شتاب يا كندى برخوردار باشد، سرعت و بطوء را بايد از لوازم حركت به‌شمار آورد. حركت بدون سرعت يا بطوء در خارج وجود ندارد. حركت سريع عبارت است از طى مسافت بيشتر در زمان كمتر يا در زمان مساوى؛ طى مسافت مساوى در زمان كمتر نيز از مصاديق حركت سريع به‌شمار مى- آيد. حركت بطئ عبارت است از چيزى كه درست در مقابل حركت سريع واقع مى‌شود. تندى و كندى در باب حركت از جمله امور اضافى به‌شمار مى‌آيد كه بدون تحقق معنى اضافه هيچيك از آنها در خارج مصداق پيدا نمى‌كند. حركت كند هرگاه با حركت كندتر مقايسه شود يك حركت تند به‌شمار مى‌آيد. همان‌گونه كه حركت تند هرگاه با حركت تندتر مقايسه شود يك حركت كند به‌شمار مى‌آيد. به اين ترتيب بايد گفت تندى و كندى مانند بزرگى و كوچكى دو صفت است كه پيوسته با يكديگر متضايف مى‌باشند. تضايف يكى از اقسام چهارگانۀ تقابل است كه داراى احكام