قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٠ - تصور و تصديق

وصف و نامعلوم بودن خبر در حد ذات نيست.

يادآورى يك مسأله در اينجا ضرورى به نظر مى‌رسد و آن عبارت از اين است كه نه تنها مركبات ناقص، مانند وصف و اضافه، در زمرۀ تصورات به‌شمار آمده‌اند؛ بلكه مركبات تام غيرخبرى، مانند همۀ امور انشائى و حتى مركبات تام خبرى كه مشكوك باقى مانده و هنوز به مرحلۀ جزم و يقين نرسيده‌اند، نيز در زمرۀ تصورات به‌شمار آمده‌اند. بنابراين باب تصورات از جهت گونه‌گون بودن موارد بسيار گسترده‌تر از باب تصديقات است. سخن كسانى كه بسيط بودن تصديق را انكار كرده و معتقدند تصديق از تصورات سه‌گانه يا چهارگانه تركيب مى‌شود تأكيدى بيشتر بر اين مطلب است؛ زيرا عناصر، يا اجزاء تشكيل‌دهندۀ يك مركب، همواره از جهت تعدد موارد گونه‌گون‌تر از خود مركب مى‌باشند. موارد گونه‌گون باب تصورات در سخن حكيم بزرگ اسلامى مير سيد شريف جرجانى به اين صورت است:

«قوله» العلم اما تصور فقط. «اقول» هذا التصور قد يكون تصورا و احدا كتصور الانسان و قد يكون متعددا بلا نسبة كتصور الانسان و الكاتب و مع نسبة ايضا اما تقييدية كالحيوان الناطق و غلام زيد و اما تامة غير خبرية كقولك اضرب؛ و اما خبرية يشك فيها فان كل ذلك من التصورات لخلوها عن الحكم و اما اجزاء الشرطية فليس فيها حكم ايضا الافرضا فادراكها ليس تصديقا بالفعل بل بالقوة القريبة كما سيجىء.» ٧از نظر او هرگونه انديشه‌اى كه بدون حكم باشد «تصور» خوانده مى‌شود تا جائى كه اجزاء قضاياى شرطيه، كه هركدام از آنها خود يك قضيۀ حمليه را تشكيل مى‌دهند، چون بدون حكم باقى مى‌مانند در زمرۀ تصورات به‌شمار مى‌آيند.

تصور و تصديق

اكنون كه معلوم شد وصف و بطور كلى مركبات ناقص، در

٧ -حاشيه مير سيد شريف بر شرح مطالع (بدون صفحه‌شمارى) .