قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢ - معنى صدق و كذب

نشان نمى‌دهند.

ابن سينا در «نجات» قضيه را به اين صورت تعريف كرده است: «و القضية و الخبر، هو كل قول، فيه نسبة بين شيئين بحيث يتبعه، حكم صدق او كذب. ١» همانگونه كه در اين تعريف مشاهده مى‌كنيم قضيه يا خبر عبارت است از هر جمله‌اى كه داراى مسند و مسند اليه و نسبت حكميه باشد و آن نسبت حكميه بالذات قابل صدق و كذب بوده باشد. احتمال صدق و كذب عنصر اساسى را در تعريف خبر تشكيل مى‌دهد، تا جائى كه بايد آن را به منزلۀ فصل مميز جوهرى در اين باب به حساب آورد.

معنى صدق و كذب

در باب معنى صدق و كذب سخن بسيار گفته شده است؛ ولى آنچه مورد قبول و تأييد اهل تحقيق قرار گرفته چيزى جز اين نيست كه: «صدق» عبارت است از مطابق بودن نسبت قضيه با آنچه در خارج ما به ازاء آن خوانده مى‌شود. چنانكه «كذب» عبارت است از عدم مطابقت نسبت قضيه با آنچه در خارج ما به ازاء آن تلقى مى‌گردد.

توجه به اين نكته لازم است كه ملاك و ضابطۀ صدق و كذب در همۀ انواع قضايا بطور يكسان و يكنواخت جارى نيست؛ زيرا طبيعت قضاياى خارجيه و همچنين قضاياى حقيقيه، با طبيعت قضاياى ذهنيه متفاوت است.

«قضيه خارجيه» عبارت است از آن قضيه‌اى كه حكم همواره روى افراد موجود در خارج متمركز مى‌گردد؛ مانند اينكه مثلا گفته شود «همۀ سربازان در جنگ كشته شدند» ، حكم در اين قضيه، كه عبارت است از همان كشته شدن، مترتب است بر افرادى از سربازان كه در جنگ شركت داشته‌اند و بطور عينى در آن صحنۀ پيكار حضور خود را حفظ كرده‌اند.

١ -النجاة من الغرق فى بحر الضلالات، ابن سينا، با ويرايش محمد تقى دانش‌پژوه، انتشارات دانشگاه، ص ١٩.