قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١١٤ - كل ما اقتضته طبيعة الشىء لذاته فليس يمكن ان يفارقه الا و الطبيعة قد فسدت

١٠٤

كل ما اقتضته طبيعة الشىء لذاته فليس

يمكن ان يفارقه الا و الطبيعة قد فسدت

هرچيزى كه مقتضاى طبيعت ذاتى يك شىء باشد هرگز از آن جدا نمى‌گردد، مگر اينكه خود طبيعت بطور كلى نابود شود. اين قاعده يك قانون عقلى است كه در اعتبار و درستى آن‌جاى هيچ‌گونه اشكال براى كسى باقى نمى‌ماند؛ زيرا وقتى گفته مى‌شود اگر چيزى مقتضاى طبيعت ذاتى يك شىء باشد، هرگز از آن جدا نمى‌گردد، دو احتمال مى‌تواند در اين مورد وجود داشته باشد كه به ترتيب عبارتند از:

١-مقصود از طبيعت ذاتى، ذاتى باب ايساغوجى ١است.

٢-مقصود از طبيعت ذاتى، ذاتى باب برهان ٢است.

اعم از اينكه مقصود از كلمۀ ذاتى، ذاتى باب ايساغوجى باشد يا ذاتى باب برهان، به صحت اين قاعده هيچ‌گونه لطمه‌اى وارد نمى‌شود؛ مگر اين‌كه كسى بگويد مقصود از اقتضاى ذاتى، طبيعت هيچ‌يك از دو احتمال نامبرده نيست بلكه اقتضاى دوران نخستين طبيعت است. اگر كسى اين احتمال را در مورد معنى اين قاعده

١ -ذاتى باب ايساغوجى عبارت است از اينكه چيزى عين ذات يا جزء ذات شىء باشد.

٢ -ذاتى باب برهان يعنى چيزى كه عين ذات يا جزء ذات يا لازم ذات شىء باشد.