شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤١٥ - پاسخ كثرت دو معنا دارد
نسبت به چيز ديگرى زياد باشد. عدد ١٠ نسبت به عدد ١٠٠ قليل است. امّا، نسبت به عدد ٥ كثير است. بنابراين، اين مفهوم از كثرت، يك مفهوم اضافى و نسبى است. كثرت را كثرت در مقابل قلّت، مفهوم اضافى است.
اگر با قلّت بسنجيم، يك مفهوم اضافى و نسبى است. امّا، اگر كثرت را در مقابل وحدت فرض كنيم، در اين صورت، كثرت يك مفهوم نفسى خواهد بود. زيرا، درون اين مفهوم، اضافه و نسبتى وجود ندارد. چنين كثرتى، همواره كثرت است. امّا، آن كثرتى كه در مقابل قلّت است، تنها آنگاه مفهوم مى يابد كه در مقابل شى اى كه كمتر از خودش است، قرار گيرد. چه، ممكن است در مقابل شىء ديگرى، متصف به قلّت شود.
اقلّيت و اكثريت: علاوه بر آنچه گفته شد، يك اقلّيت و اكثريتى هم وجود دارد؛ درست مانند اطوليّتى كه آنجا گفتيم. به طور مثال، وقتى سه چيز را با هم مقايسه مى كنيم؛ يكى قليل است و دو تاى ديگر نسبت به آن، كثيرند؛ در ميان كثيرها نيز، يكى اكثر از ديگرى است. لذا، در ميان كثيرها، يك اكثر و يك كثير وجود دارد؛ و در ميان مجموع آن سه تا، يك قليل و يك كثير و يك اكثر وجود دارد. البته، وقتى قليل و كثير را با اكثر مى سنجيم، كثير هم قليل خواهد بود.
چنانكه مقدار يك كيلو و نيم كيلو، در مقايسه با يك تُن، هر دو قليل اند. هم يك كيلو نسبت به يك تُن، قليل است و هم نيم كيلو! امّا يك كيلو، نسبت به نيم كيلو، كثير است. و در اين ميان، نيم كيلو، اقلّ است. عليرغم اينكه هم نيم كيلو و هم يك كيلو، نسبت به يك تُن، قليل اند؛ امّا، نيم كيلو، اقلّ است. و اين خود يك اضافه اى است روى آن اضافه پيشين.
اكنون با توجه به معانى گوناگونى كه كثرت دارد و با توجه به اضافات مختلفى كه مى پذيرد، روشن مى شود كه هر گاه بگوييم: "دو" كثرت است، از آن رو است كه بى ترديد، عدد مى باشد. و اين، منافات ندارد با آنكه به لحاظ ديگرى "دو" متّصف به قلّت شود. "قلّت"، يك مفهوم اضافى است. يعنى حتماً بايد آنرا با يك چيز ديگرى بسنجيم تا مفهوم آن تحقق يابد. چنانكه "دو" را بايد با سه و چهار و... بسنجيم تا بتوانيم آن را متصف به قلّت كنيم.
بنابراين، اگر "دو" را با عدد ديگرى بسنجيم متصف به قلّت مى شود؛ و اگر آنرا مقايسه نكنيم اساساً هيچگونه قلّت و كثرتى پديد نمى آيد. امّا، "دو" به عنوان كثرتى كه در مقابل وحدت است؛ يك مفهوم نفسى است. چنانكه سه و چهار و تا بى نهايت هم كثرت