شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٠ - بررسى

بنمايد مى گويد ماهيّت جسميّه اقتضاى انقسام پذيرى و تجزيه پذيرى را دارد و چون ماهيّت جسميّه در اجسام فلكى هم وجود دارد، پس آنها هم مركّب از هيولى و صورت هستند.

   بنابراين، شيخ اين سخنان را بدين منظور در اينجا بيان مى كند كه برهان وصل و فصل را به اجسام فلكى هم تعميم دهد و بگويد على رغم اينكه اجسام فلكى فصل و وصل خارجى ندارند؛ با اين حال برهان وصل و فصل در آنها هم جارى مى شود هر چند در متن برهان وصل و فصل تنها اين مطلب اثبات مى شود كه اجسام عنصرى مركب از هيولى و صورت مى باشند.

بررسى

ظاهراً وجه مذكور موجّه به نظر نمى رسد زيرا:

   اوّلا، خود شيخ گفته است: آنچه ما در برهان وصل و فصل بدان نيازمنديم تنها امكانِ عقلىِ انقسام است. نه انقسام خارجى. اجسام فلكى هم به لحاظ اينكه از نظر عقلى و وهمى انقسام پذيرند فرقى با اجسام ديگر ندارند. اين نكته را ايشان خود گفته و بر آن تأكيد كرده است كه اين مطلب براى ما كافى است و ما نيازمند اثبات وصل و فصل خارجى نيستيم.

   بنابراين، صحيح نيست كه بگوييم برهان فصل و وصل فقط به اجسام عنصرى اختصاص دارد، يعنى به امورى اختصاص دارد كه بالفعل انقسام خارجى پيدا مى كنند، آنگاه با بيان فوق در صدد تعميم برهان برآييم. در حالى كه خود شيخ به اين مسئله توجه داشته و گفته است كه انقسامى كه منظور ما است همان انقسام بالقوّه است كه حتى در مورد اجسام فلكى هم تصوّر مى شود. اگر آنها در خارج انقسام نمى يابند به دليل وجود مانع است، لكن ما مى توانيم در آنها انقسام را تصوّر كنيم.

   ثانياً، اينكه برهان قوّه و فعل در اجسام فلكى جارى است، شايد بيشتر نيازمند به تعميم باشد. درست است كه بر اساس طبيعيات قديم، حركت را در فلك همه پذيرفته‌اند. امّا، اين بدان معنا نيست كه جسم فلكى داراى قوّه و حاملِ آن است؛ و