شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٨٠ - معادله زمان و مساحت

منطبق مى شود و جزء بعدى با بعدى و همينطور! امّا در صورت اختلاف و تفاوت، بعضى از اجزاء بر حدّ منطبق مى شود، و برخى ديگر از اجزاء منطبق نمى شود. در اين موارد كه تعبير «مساوات» و «مفاوته» را بكار مى بريم، مقصود مساوات و مفاوته اى است كه از معرِّفاتِ مقدار مى باشند. چه اينكه مقدار را گاهى اينگونه تعريف مى كنيم: مقدار چيزى است كه قابل مساوات و مفاوته است.[١]

   بنابراين، مقصود ما از مساوات و مفاوته همين معنا است. يعنى جزئى داشته باشد كه عادّ شود و حدّى داشته باشد كه بر آن منطبق گردد. خواه انطباقش به طور كامل باشد و يا در بعضى از بخشها.

معادله زمان و مساحت

براساس طبيعيات قديم، گفته مى شود: هرگاه جسمى سنگين تر باشد زودتر به طرف پائين سقوط مى كند. چنانكه اگر ما دو جسم را با هم در فضا رها كنيم، جسمى كه سنگين تر است زودتر به زمين مى رسد؛ و آنكه سبك تر است ديرتر فرود مى آيد. به طور مثال وقتى كاغذى را رها كنيم ديرتر فرود مى آيد. و ممكن است جريان هوا آن را به سمت بالا ببرد. بنابراين، سبك بودن يا سنگين بودن از آن جهت است كه زود يا دير به طرف پائين فرود مى آيد. طى كردن مسافت در زمان كمتر به معناىِ سنگين بودن جسم است. و طى كردن مسافت در زمان بيشتر به معناى سبكى بيشتر است. در نتيجه كم و زيادى يا به مسافت مربوط مى شود كه نوعى مقدار است. و يا به زمان مربوط مى شود كه آن نيز يك كمّيت است. پس، كمى و زيادى را كه به خفّت و ثقل نسبت مى دهيم از باب نسبت دادن به «مابالعرض» است نه به «مابالذات». در اينجا اشتباه و خلط ميان مابالعرض و مابالذات صورت مى گيرد.