شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩٥ - حقيقت عينى هر يك از مراتب عدد

خاصّ مى شود. عدد، تنها يك كثرت و يا وحداتِ پراكنده نيست، تاگفته شود مجموعِ آحاد است.

   بايد در وحداتِ پراكنده، يك اجتماع و وحدت لحاظ شود؛ وقتى يك سه را بعنوان يك امرِ وَحْدانى در نظر گرفتيم، نوع خاصّى خواهد بود، و ويژگى هاى خاصّى نيز خواهد داشت.

   سؤال: بالاخره آيا عدد، واحد است يا كثير؟ اين سؤال از آن رو است كه شما از طرفى مى گوييد سه، يك «واحد» است؛ و از طرف ديگر مى گوييد سه، كثير است. چنين بيانى، نظير جمع ميان نقيضين است. زيرا، در اين بيان يك شىء هم واحد و هم كثير، انگاشته شده است!

   پاسخ: شگفت آور نيست كه: يك شىء به لحاظ صورتش[١] و به لحاظ آنچه كه منشأ فعليّت آن است، واحد باشد؛ چون داراى يك صورت است. امّا به لحاظ اينكه از چند تا واحد تشكيل مى شود كثير باشد. احكامى كه مربوط به اين عدد خاص است، به لحاظ همان صورت وَحْدانىِ آن است. امّا، آنچه به لحاظ كثرت، بدان نسبت مى دهيم همين است كه گفته مى شود: واحد نيست از آنرو كه مجموعه اى از آحاد است. مانند: «عشريه» (ده تايى) يا «ثلاثيه» (سه تايى)؛ كه اين سه بودن يا دَه بودن، داراى پوششى از وحدت است. زيرا، آن هم يك ده است يا يك سه است. بنابراين، هم كثرت دارد؛ از آن رو كه يك سه، از سه تا واحد تشكيل مى شود؛ و هم وحدت دارد، از آن رو كه يك سه تايى است.

   بنابراين، ده تا، از آن جهت كه از چند واحد تشكيل مى شود، چنين ويژگى هايى را نخواهد داشت. بلكه از آن رو چنين ويژگى هايى را دارد كه يك مجموعه است.

   ويژگى هايى كه به حيثيّتِ كثرتِ آن نسبت مى دهيم، تنها امورى است كه در مقابل وحدت است و خواص واحد را ندارد. امّا، ويژگى هايى از قبيل: نوعيّت عشره، تشكيل شدن «عشره» از دو تا «خمسه»؛ و قابليت آن براى تقسيم شدن به دو تا «خمسه»، «تركيبى بودن» آن، ويژگى «زائديّت»، «تامّ نبودن» و امثال آن، خواصّى هستند كه آنها را به حيثيّت وحدتِ «عشره» نسبت مى دهيم.