شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٦ - اقسام جوهر

اقسام جوهر

براى اينكه اقسام جوهر به طور مفصّل بيان شود، مصنّف، جوهر را ابتداء به دو قسم تقسيم مى كند، و مى گويد: هر جوهرى از دو حال بيرون نيست، يا جسم است و يا جسم نيست. جاى شكى نيست كه اجسام وجود دارند و درباره آنها در آينده بحث خواهيم نمود.

   و امّا غير جسم، خود از دو حال بيرون نيست، يا جزء جسم است و از مقوّماتِ جسم به شمار مى آيد و يا جزء جسم نيست و هيچ ارتباطى با جسم ندارد. يعنى مقوّم جسم نيست.

   آنكه جزء جسم است يا به گونه اى است كه استعداد و قوّه و قبول را به آن نسبت مى دهيم يا آنسان است كه فعليّت جسم را به آن، مستند مى دانيم. بدينسان، سه قسم از اقسام جوهر به دست مى آيد: ١ ـ جسم؛ ٢ ـ مادّه؛ ٣ ـ صورت.

   و آنكه جزء جسم نيست و مفارق از اجسام است يا به گونه اى است كه رابطه تدبيرى و تصرّف در اجسام دارد كه با تحريك؛ انجام مى گيرد و به آن، نفس مى گويند. يا چنان است كه هيچ رابطه تدبيرى هم با اجسام ندارد. و به آن عقل گفته مى شود.

   در آينده درباره اقسام جوهر در جاى خودش[١] بحث خواهيم نمود.