الاَْطْوالِ: شِبْرٌ، وَ فِي الْعُرُوضِ مَثَلا: شِبْرٌ فِي شِبْر[١]، وَ فِي الْمُجَسَّماتِ: شِبْرٌ في شِبْر في شِبْر، وَ فِي الْحَرَكاتِ: حَرَكَةٌ مُقَدَّرَةٌ مَعْلُومَةٌ، وَ لا تُوجَدُ حَرَكَةٌ بِهذِهِ الصِّفَةِ عامَّةٌ لِلْجَميعِ اِلاّ الْحَرَكاتِ الْمُتَقَدِّرَةِ بِالطَّبيعَةِ، وَ خُصُوصاً اَلَّتي لا تَخْتَلِفُ، بَلْ تَمْتَدُّ مُتَّفِقَةً حَتّى تَبْقى واحِدَةً في كُلِّ تقدير، وَ خُصُوصاً اَلَّتي هِيَ اَقَلُّ مِقْدارِ حَرَكة.

مقياس قرار دادن كوچكترين جزء هر امتداد

در هر امتدادى كوچكترين جزء آن را براى اندازه گيرى در نظر مى گيرند. زيرا، اگر بخواهيم اندازه آن امتداد به طور دقيق مشخص گردد؛ بايد حتى المقدور واحد آن را كوچكترين جزء آن برگزينيم. چه، اگر مقدار بزرگى را واحد اندازه گيرى قرار دهيم ممكن است تفاوتش با مقدارِ اصلى، دقيقاً مشخص نشود. به طور مثال، اگر نصف يا دو سوّم يك توپ پارچه را مقياس قرار دهيم، وقتى آن را با كل مى سنجيم به خوبى معلوم نمى شود كه آنها با هم چقدر تفاوت دارند. از اين رو، براى اينكه تفاوت آنها به طور دقيق سنجيده شود، لازم است كوچكترين مقدار آن را در نظر بگيريم تا اگر اختلافى واقع شد بتوان اختلاف آنها را در جزء كوچك، مثلا يك ميليمتر، نشان داد.

بنابراين، اگر يك متر را مقياس اندازه گيرى قرار دهيم، آنجا كه اختلاف به چند ميليمتر بر مى گردد، نمى توان با مقياس مذكور دقيقاً آن اختلاف را مشخص نمود.

پس، بهتر آن است كه براى هر امتدادى كوچكترين جزء آن را واحد (مقياس) قرار دهيم؛ تا اندازه گيرى به طور دقيق انجام شود و اختلافات روشن و آشكار گردد؛ و در نتيجه، وقتى اندازه گيرى مى كنيم، اندازه ها بى دقت نبوده، تفاوت آنها زياد نباشد.

معيارها براى گزينش واحد در اندازه‌گيرى

واحد و مقياس اندازه گيرى برخى از اشياء در طبيعت، وجود دارد. آنسان كه نيازى به قرارداد يك مقياس نيست. مثلا اگر بخواهيم تعداد گردوهاى يك

[١] تعبير «شبرٌ فى شبر» (يعنى وجب در وجب) شاهد بر اين است كه منظور از «عرض» در عبارتِ متن، همان مساحت است. ‌‌