شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٨٦ - پژوهشى پيرامون ماهيت عدد و تعيين انواع آن

   چگونه مى توان عدد را تصوّر كرد؟ وجود عدد در كجا است؟

   آيا وجود عدد منحصر به ذهن است؟

   آيا وجود عدد را در خارج از ذهن هم مى توان يافت؟

   مصنف، در پاسخ به اين سؤال كه چرا سزاوار است اين مطالب را در اينجا به بحث بگذاريم؟ مى گويد: زيرا، پيش از اين، آنجا كه درباره كثرت و عدد به طور اجمال بحث كرديم، بى درنگ به بحث كميّتِ متّصل، منتقل شديم؛ بحث درباره كثرت و عدد را به پايان نبرديم؛ از اينرو، اكنون مى خواهيم گذشته را جبران كنيم. و مباحث مربوط به عدد را در اينجا مطرح نماييم.

   البته، منظورى كه در آنجا داشتيم ايجاب مى كرد كه تنها اشاره اى به بحث كثرت بكنيم و بعد وارد مبحثِ كميّاتِ متّصل شويم. از اينرو، اكنون براى تدارك آن بحث ناتمام، مى گوييم: عدد همانگونه كه در نفس وجود دارد، وجود خارجى نيز دارد. وجود نفسانىِ عدد را همه مى پذيرند و جاى هيچ گونه ترديدى نيست. مهمّ براى ما اثبات وجود خارجىِ آن است. از اينرو، آنها كه مى گويند عدد فقط در نفس وجود دارد نه در خارج، سخنشان چندان قابل اعتنا نيست. مگر آنكه مقصودشان اين باشد وجودى كه جداى از معدودات است تنها در ذهن يافت مى شود. و در اين صورت، سخن آنها، سخن درستى خواهد بود. زيرا، ما اين عدم انفكاك «واحد» از اعيان خارجى

مطلب را در گذشته تبيين كرديم كه «واحد» هرگز از اعيان خارجى جدا نمى شود. و عدد، مجموعه اى است از واحدها. همانگونه كه واحد هيچگاه از وجود خارجى انفكاك نمى پذيرد، و اساساً واحد و وجود با يكديگر مساوقند، عدد نيز كه مجموعه اى از واحدها است، از وجود خارجى منفكّ نمى گردد.

   هرگاه بخواهيم «وحدت» را به تنهايى و بدون شىء متّصف به وحدت، تصوّر كنيم؛ تنها در ذهنْ امكان خواهد داشت. وگرنه در خارج، وحدت از شىء متصف به وحدت، انفكاك نمى يابد. همچنين چيزى كه وجودش از واحدها تشكيل مى شود يعنى عدد هم جز در ذهن نمى تواند از معدوداتش منفك شود.

   بنابراين، ترديدى نيست كه در جهان خارج و در موجودات عينى، عدد وجود دارد. زيرا، وقتى چند واحد در خارج وجود داشته باشد، همين، عدد را پديد مى آورد. عدد، چيزى غير از مجموعه واحدها نيست. به طور مثال وقتى اين