شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢١٠ - عليّت صورت براى مادّه، به تنهايى يا با مشاركت امر ديگر

دارد. امّا، كيفيت اين نوع عليّت همچنان نامعلوم مانده است كه آيا به تنهايى علّت است يا با مشاركت امر ديگرى؟

   مصنف براى پاسخ به سوال فوق، در ابتداى اين بحث، صورتها را به دو قسم تقسيم مى كند:

   الف ـ صورتهايى كه ملازم با مادّه‌اند و هيچ گاه از مادّه جدا نمى شوند. اين دسته از محل بحث بيرون اند. در چنين مواردى ممكن است گفته شود كه صورت، مادّه را به تنهايى ايجاد مى كند. البته، در اينجا هم اين گونه نيست، چنين صورتهايى به تنهايى مادّه را ايجاد نمى كنند، امّا، اشكال مورد نظر در اينجا وارد نيست.

   صورتهايى كه لازم مادّه‌اند از قبيل صورت فلكيه ـ بر اساس نظرى كه قائل به وجود افلاك است ـ همواره بر روى هيولاهاى آنها ثابت اند. و هرگز تغييرى را نمى پذيرند. چنين مواردى اكنون محل بحث نيست.

   ب ـ صورتهايى كه در اجسام عنصرى هستند و كائن و فاسد مى شوند. بدينسان كه به وجود مى آيند و معدوم مى شوند و دگر بار صورت ديگرى پديد مى آيد. در چنين مواردى اگر گفته شود صورت به تنهايى مادّه را ايجاد مى كند تالى فاسد خواهد داشت.

عليّت صورت براى مادّه، به تنهايى يا با مشاركت امر ديگر

چنانكه پيش از اين گفتيم درباره مادّه دو فرض مطرح مى شود:

   الف ـ مادّه به تنهايى صورت را ايجاد مى كند؛

   ب ـ مادّه با مشاركت امر ديگرى، صورت را ايجاد كند.

   اينجا هم، همان دو فرض درباره صورت، مطرح مى شود: زيرا، وقتى مى گوييم صورت علّت پيدايش مادّه است با اين سؤال مواجه مى شويم كه آيا صورت به تنهايى علّت است يا با مشاركت امر ديگر؟

   مصنف بر اين عقيده است كه صورت به تنهايى علّت نيست. شاهد بر اين مدعا، آن است كه اگر صورت به تنهايى علّت بود چنانكه به طور مثال صورت