زبانه مى كشد. اين شعله آتشى كه اينك از درون آن زبانه مى كشد، از همان آغاز در درون آن بوده است، لكن در حالت كمون بوده است. شرايط مجاورت با آتش ديگرى، اقتضاء مى كند كه آنچه در كمونش بوده است، بروز كند.

آرى، چنين گرايشى در ميان برخى فيلسوفان يونان باستان بوده است كه به آنها اصحاب كمون و بروز مى گويند.

فَأَمَّا شُكُوكُ اَصْحابِ الْقَوْلِ بِجَوْهَرِيَّةِ الْكَيْفِ، فَالأَْحْرى، بِها اَنْ تُورَدَ فىِ الْعِلْمِ الطَّبيعي، وَ كَأَنّا قَدْ فَعَلْنا ذلِكَ.

دانش طبيعى بهترين جاى پرداختن به بحث جوهريت كيف

امّا ادلّه سخن كسانى كه قائل به جوهريّت كيف هستند، شايسته است كه در طبيعيات مطرح شود. گويا ما چنين كارى را انجام داده ايم و در طبيعيات اين ادلّه را بررسى نموده ايم كه كيفيّات محسوسه، عرض اند و جوهر نيستند.

بنابراين، از بحث كيفيّت نيز فارغ گشتيم. گرچه اين بحث نيازمند بررسى بيشترى است؛ لكن، پيش از اين نيز مباحثى در اين باره مطرح كرده ايم كه آنها را در اينجا تكرار نمى كنيم. البته، مصنف درباره بعضى از كيفيات، بحثهايى را در آينده[١]خواهد داشت. ولى در اينجا مسئله مذكور را خاتمه يافته تلقّى مى كند و به همين اندازه بسنده مى كند كه كيف، عرض است و تحقيق بيشتر را به طبيعيات وا مى گذارد.

وَ أَمَّا اَصْحابُ الْقَوْلِ بِجَوْهَرِيَّةِ الْكَمِّ، فَمَنْ ذَهَبَ اِلى أَنَّ الْمُتَّصِلاتِ هِىَ جَواهِرُ وَ مبادِئُ لِلْجَواهِرِ فَقَدْ قالَ: إنَّ هذِهِ هِىَ الأَْبْعادُ الْمُقَوِّمَةُ لِلْجَوْهَرِ الْجِسْماني، وَ ما هُوَ مُقَوِّمٌ لِلشَّىْءِ فَهُوَ أَقْدَمُ، وَ ما [كان] اَقْدَمَ مِنَ الْجَوْهَرِ فَهُوَ أَوْلى بِالْجَوْهَرِيَّةِ، وَ جَعَلَ النُّقطَةَ أَوْلى الثَّلاثَةِ بِالْجَوْهَرِيَّةِ.

انگاره جوهريت كمّ

كسانى مى گويند كه كميّت متصل، جوهر است. اينان نه تنها كميّت متصل را جوهر مى دانند بلكه مى گويند كم متصل مبدء ساير جواهر نيز مى باشد. يعنى قوام جوهر

[١] ر.ك: مقاله نهم از الهيات شفاء ‌‌