شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩٩ - پاسخى اجمالى از چيستى « عشره»

٣ـ حمل مفهومى كه مقارن دارد در تعريف

فرض سوّم: اگر بگوييد: منظور از «عشره»، عبارت است از «تسعه» اى كه «يك» هم همراه آن باشد. يعنى تسعه اى كه مقارن با واحد باشد. در اين صورت، آنچه بر «عشره» حمل شده، همين «تسعه» است. لكن، تسعه در حال خاصّى كه «واحد» هم همراه آن است. امّا، به هر حال، شما «تسعه» را بر «عشره» حمل كرده ايد، در حالى كه «تسعه»، «عشره» نيست؛ و «عشره» هم، «تسعه» نيست.

   بنابراين، اگر مقصود شما آن است كه «عشره»، عبارت است از «تسعةٌ مع واحد» يعنى تسعه اى كه با واحد معيّت دارد؛ به گونه اى كه اگر «يك» همراه آن نباشد، «عشره» نيست؛ و اگر «يك» همراه آن باشد، عشره است. در اين صورت هم، شما به خطا رفته ايد. زيرا، «تسعه»، چه تنها باشد و چه همراهى داشته باشد، «عشره»، نخواهد بود.

٤ـ حمل مفهوم مزبور با فرض مقارنت موصوف

فرض چهارم: در فرض سوّم كه گفته شد «عشره»، عبارت است از «تسعة مع واحد»، كلمه «مع» صفت براى «تسعه» قرار گرفت. و مقصود آن بود تسعه اى كه همراه يك باشد بر عشره حمل مى شود. امّا در فرض چهارم مى گوييم: موصوف به تسعه ـ و نه خود تسعه ـ مقارن با واحد باشد؛ و «مع» صفت براى موصوفِ به تسعه قرار گيرد آنسان كه بتوان گفت: «عشره»، همان تسعه است؛ و در عين حال كه تسعه است، «واحد» هم مى باشد.

   چنانكه ملاحظه مى شود، اين فرض هم غلط است. زيرا، چگونه ممكن است، عشره در همان حال كه تسعه است، واحد هم باشد؟!

   بنابراين همه تعاريفى كه براى عشره بيان گرديد، تعريف هاى مجازى است. هيچكدام، بيان حقيقت عشره نيست. هر يك به گونه اى غلط اندازند.

پاسخى اجمالى از چيستى «عشره»

مصنف در برابر اين پرسش كه «عشره» چيست؟، مى گويد: درست است كه