در شكر است. نوعى ظرفيّت و مظروفيّتِ متقابل در اينجا وجود دارد و با اين حال، رابطه و نسبت جديدى تحقق نيافته است. حتى آنجا كه لباس را در آب قرار مى دهيم و آب در درون لباس نفوذ مى كند، با آنجا كه آب را در ليوان مى ريزيم و نسبت ظرفيّت پديد مى آيد، فرقى نمى كند. نفوذ آب در لباس به اين معنا است كه جاهاى خالى در درون پارچه به وسيله آب پُر شده است، همچنانكه وقتى آب به درون ليوان ريخته مى شود، هواى درون ليوان بيرون مى رود و به جاى آن آب جايگزين مى گردد. در همه اين موارد، ظرفيت مكانى تحقق مى يابد.

البته، در پاره اى موارد چنانكه گفتيم ظرفيت متقابل پديد مى آيد. چنانكه در صورت امتزاج نمك با شكر مى توان گفت مجموع نمكها، ظرف براى شكرها هستند و برعكس، شكرها هم ظرف براى نمكها هستند. در اينجا، نسبت متقابل، هيچ گونه تغييرى را در ماهيّت نمك و شكر پديد نمى آورد. آثار و خواصّ هيچكدام در اثر اين مجاورتها و يا تداخلها تغييرى نمى يابد. دليل آن اين است كه وقتى به دقّت به نسبت متقابل ميان آن دو مى نگريم، در مى يابيم كه ظرف و مكانِ واقعى هر يك غير از ظرف و مكانِ واقعىِ ديگرى است. حتّى هر يك از ذرّات ريز نمك و شكر هم وقتى در جايى قرار مى گيرند غير از جايى است كه ديگر ذرّات، واقع مى شوند. با نظر مسامحى و خالى از دقّت است كه گفته مى شود همه آنها در يك ظرف، واقع اند.

در فلسفه، به جز نسبت شىء با مكان «اَين» و يا نسبت شىء با زمان «متى» كه از اعراض شمرده شده‌اند و جزء مقولات به شمار مى آيند ساير ظرف و مظروفهايى كه عرفْ آنها را معتبر مى داند، به رسميّت شناخته نمى شود.

البته، اين مسأله كه آيا «اَيْن» و «متى» از مفاهيم ماهوى اند يا از مفاهيم اعتبارى؛ در ميان فلاسفه مورد اختلاف قرار گرفته است. ما معتقديم كه آنها از قبيل مفاهيم ماهوى نيستند؛ بلكه آنها از قبيل مفاهيم اعتبارى و انتزاعى اند. و در حقيقت از معقولات ثانيه فلسفى به شمار مى آيند.[١] امّا ساير فلاسفه به خصوص

[١] ر.ك. تعليقه على نهاية الحكمة ص ١٩٢، شماره ١٩٤ و ص ٣٠٥، شماره ٣٠٧ و ص ١٩٩، شماره ٢٠٧. ‌‌