روان‌شناسى مرضى علمى است كه، در تحقيق از وظايف نفسانى، مبتنى بر مشاهده احوال استثنائى است كه بيماران روحى گرفتار آن هستند. فرق اين علم و علم امراض ذهنى (Pathologie mentale( اين است كه علم امراض ذهنى يكى از شاخه‌هاى پزشكى است كه امراض ذهنى و انواع و علل و پى‌آمدها و تحولات و روش‌هاى معالجه آن را بررسى مى‌كند. در حالى كه روانشناسى مرضى از علوم نظرى است كه پديدارهاى مرضى را تحليل مى‌كند تا قوانين عمومى آنها را به دست آورد. اين قوانين بر احوال طبيعى و احوال مرضى بطور يكسان اطلاق مى‌شود و انطباق مى‌يابد. پس علم امراض ذهنى عبارت است از كار برد روانشناسى مرضى در حوزه‌هاى بهداشت و معالجه. اما روانشناسى مرضى عبارت است از بحث در عوامل، علل و وظايف روانى كه در حالات بيمارى جارى است و تفسير نفسانى تمام اختلالات روانى.

(علم) النفس المقارن‌

فارسى/ روانشناسى مقايسه‌اى‌

فرانسه/Psychologie Comparee

انگليسى/Comparative Psychology

روانشناسى مقايسه‌اى علمى است كه احوال نفسانى مختلف را در افراد، گروه‌ها، اجناس، حرفه‌ها و طبقات مختلف اجتماعى، مقايسه مى‌كند. اين عنوان اختصاصا به مقايسه بين پديدارهاى نفسانى كه رفتار و غرايز حيوان دال بر آن است، و پديدارهاى نفسانى كه انسان آن را درك مى‌كند يا افعال او دال بر آن است، اطلاق مى‌شود. مهمترين اصل در روان‌شناسى مقايسه‌اى عبارت است از اينكه: تحقيق در احوال نفسانى غير عادى و غير طبيعى (در حيوانات، كودكان، اقوام ابتدائى بزه‌كاران و ديوانگان) براى شناخت احوال نفسانى افراد متعادل، بالغ و متمدن، امرى ضرورى است.

نفس الناطقة

فارسى/ نفس ناطقه- جان گويا

فرانسه/Ame pensante

در نظر ارسطو، نفس، اولين اصل حيات و احساس و فكر است (De anima(. قوّه‌اى كه مبدأ فكر است، نفس انسانى يا نفس ناطقه يا نفس متفكّره ناميده مى‌شود. اين قوّه از اين جهت كه مدرك كليات است و اعمال فكرى انجام مى‌دهد، نفس انسانى يا جوهر مجرد از ماده پذيراى معقولات ناميده مى‌شود، و جوهرى است كه متصرف در كشور بدن است. (تعريفات جرجانى) ابن سينا گويد: «قواى نفس ناطقه به دو قوّه عامله و عالمه تقسيم مى‌شود و هر دو قوّه، به اشتراك لفظى عقل ناميده مى‌شود.» قوّه عامله همان عقل عملى است و قوّه عالمه، قوّه نظرى يا عقل نظرى است. (رجوع كنيد به رساله در معرفت نفس ناطقه و احوال آن، از ابن سينا چاپ قاهره سال ١٩٣٤ و كتاب نجات).

نفس النباتية

فارسى/ جان گياهى‌

فرانسه/Ame Vegetative

انگليسى/Vegetable Soul

لاتين/Anima Vegetabilis

جان گياهى در اصطلاح قدما عبارت است از كمال اول براى جسم طبيعى آلى از اين جهت كه داراى تولد و رشد و تغذيه است.

پس جان گياهى داراى سه قوه است: ١- قوّه غاذيه‌ ٢- قوّه ناميه‌ ٣- قوّه مولده. (ابن سينا نجات).

(علم) النفس الوصفى‌

فارسى/ روان نگارى‌

فرانسه/Psychographie

انگليسى/Psychography

روان نگارى دانشى است كه به توصيف پديدارهاى نفسانى مى‌پردازد. نسبت اين علم به روانشناسى عمومى، مثل نسبت نژاد نگارى به نژادشناسى است. اين عنوان را به‌