قهرمانى (بطولت) صفت قهرمان و به معنى شجاعت و بلندهمتى و اقدام كردن و بى‌پروائى نشان دادن در كارهاى بزرگ و فرماندهى لشكر و پرچم‌دارى و سخت‌گيرى و كوچك شمردن مرگ و فداكارى در راه خداست.

بعد

فارسى/ دورى‌

فرانسه/Dimension

انگليسى/Dimension

لاتين/Dimensio

بعد لغة در مقابل قرب است. نزد قدما به معنى كوتاه‌ترين فاصله بين دو چيز است. در ميان قدما آنها كه به خلأ معتقد بودند، بعد را به عنوان امتداد مجرد از ماده و قائم به خود، تصور مى‌كردند. و آنها كه منكر خلأ بودند، بعد را قائم به جسم مى‌دانستند.

متكلمان، بعد را عبارت از امتداد موهومى مى‌دانستند كه آن را متكى به جسم يا قائم به خود، فرض مى‌كردند و آن را داراى خاصيتى مى‌دانستند كه به موجب آن جسم مى‌توانست آن را اشغال كند.

ابعاد سه‌گانه عبارت از طول و عرض و عمق است.

امتداد اول را طول گويند. امتداد دوم را كه با قطع امتداد اول، يك زاويه قائمه مى‌سازد، عرض گويند. امتداد سوم را كه بر حد مشترك طول و عرض، با زاويه قائمه فرود آيد، عمق گويند. آنچه داراى يك بعد (طول) است خط، آنچه داراى دو بعد (طول و عرض) است، سطح، و آنچه داراى ابعاد سه‌گانه است، جسم تعليمى (حجم) ناميده مى‌شود.

در فلسفه جديد، بعد به چهار معنى به كار مى‌رود. (رجوع كنيد به فرهنگ لالاند):

١- در هندسه، بعد عبارت از مقدار حقيقى است كه توسط خود يا امر ديگرى، مقدار شكل قابل اندازه‌گيرى را تعيين مى‌كند (مانند خط يا سطح يا حجم) و مثال آن، ابعاد جسم است.

٢- نيز در هندسه، بعد مقدارى حقيقى است كه توسط خود يا امر ديگرى، وضع نقطه را در مكان معين مى‌كند (اين مكان، خواه خط باشد، خواه سطح خواه حيّز). اگر تعيين وضع نقطه در مكان، به سه بعد احتياج داشته باشد، مى‌گوييم اين مكان داراى ابعاد سه‌گانه است. و اگر تعيين موضع نقطه نياز به تعدادى از ابعاد داشته باشد، مثلا تعداد (ن)، مى‌گوييم مكان داراى ابعادى است كه تعداد آنها (ن) است. دانشمندان، هندسه يك بعدى را با يك متغير و هندسه دو بعدى را با دو متغير و هندسه سه بعدى را مانند هندسه اقليدسى، با سه متغير نشان مى‌دهند، و در مقابل تعداد متغيرات، كه تصور كردن آنها در معادلات جبرى ممكن است، مكانى با ابعاد نامحدود تصور مى‌كنند، چنانكه در هندسه‌هاى غير اقليدسى ريمان و لوباچفسكى چنين است.

اين قبيل هندسه‌ها نه فقط شامل هندسه اقليدسى نيز مى‌شود، بلكه حتى هندسه سه بعدى فقط يك حالت جزئى از آنهاست.

٣- در علم حساب، بعد عبارت از عدد حقيقى است كه جزئى از عدد مركب است. مثلا مى‌گوييم اين عدد مركب است، كه مقدار آن (ن) مرتبه از واحدها يا ابعاد است.

در علم جبر، بعد به معنى درجه است. مثلا اگر بگوييم اين معادله از بعد دوم است، اشاره به اين است كه معادله درجه دوم است.

٤- در علم مكانيك و فيزيك، بعد عبارت از مقدارى است كه سنجش مقدار ديگر متوقف بر آن است، با ذكر ارتباط جبرى كه اين دو مقدار را با يكديگر مرتبط مى‌سازد.

مثلا مى‌گويند: سرعت (س) مساوى است با نسبت مسافت (م) تقسيم بر زمان (ز)، كه فرمول آن چنين است: (س م/ ز) اين فرمول را فرمول داراى مقادير مى‌نامند.

بعديّت و بعدى‌

فارسى/ پسينى‌

فرانسه/A Posteriori

انگليسى/A Posteriori

لاتين/A Posteriori

بعد، ظرف زمان و در مقابل قبل است. بعدى به معنى چيزى است كه بعد از چيز ديگر باشد. ابن سينا گويد:

پسينى مانند پيشينى يا به زمان است و يا به ذات. (نجات) اگر پيشينى زمانى باشد، دال بر اين است كه يكى از دو