همچون يك حركت كل بر اساس اختيار عقلى. نسبت نفس كل به عقل كل مثل نسبت نفس ما به عقل فعّال است. نفس كل مبدأ قريب وجود اجسام طبيعى است و مرتبه آن در مراحل هستى بعد از مرتبه عقل كل قرار دارد و وجود آن بهره‌اى از وجود عقل كل است.» (ابن سينا رساله حدود) اما عقل كل «به دو معنى اطلاق مى‌شود زيرا لفظ كل به دو معنى به كار مى‌رود. يكى به معنى كل جهان. دوم به معنى جرم اقصى كه جرم آن را جرم كل و حركت آن را حركت كل گويند.» (همان منبع) نفس كلى (به فرانسه‌Ame universelle و به انگليسى (Universal Soul

«معنايى است كه بر بسيارى از مصاديق مختلف در جواب ماهو، اطلاق مى‌شود و هر يك از اين مصاديق، نفس خاص يك شخص است.» (ابن سينا رساله حدود) نفس كلى در مقابل نفوس خاص قرار دارد. گفته‌اند:

هر يك از افلاك داراى يك نفس است كه نفس هر فلكى مستقيما متعلق به همان فلك و به واسطه آن، متعلق به افلاك ديگر است. (كشاف تهانوى).

(علم) النفس الفردى‌

فارسى/ روانشناسى فردى‌

فرانسه/Psychologie individuelle

انگليسى/individual Psychology

موضوع روانشناسى فردى تحقيق در تمايزات نفسانى‌يى است كه موجب تفاوت و تمايز افراد است. اين تحقيق را علم طبايع يا خلق و خوشناسى (Cracterologie( گويند.

اصطلاح روانشناسى تمايزى يا روانشناسى گوناگونى، اصطلاحى است كه سترن در سال ١٩١١ آن را وضع كرد و مفهوم آن گسترده‌تر از مفهوم روانشناسى فردى است. زيرا اين بخش اختلاف صفات افراد و جوامع را، از اين جهت كه تحت تأثير عوامل گوناگون قرار دارند، مورد تحقيق قرار مى‌دهد. اين عوامل متنوع عبارت است از: جنس، سن، موقعيت اجتماعى و اقتصادى، نژاد، وراثت، محيط و عوامل ديگر. اين اصطلاح از جهتى مترادف روانشناسى مقايسه‌اى است.

(علم) النفس الفيزيائى‌

فارسى/ روان بدنى‌

فرانسه/Psychophysique

انگليسى/Psychophysics

واضع دانش روان بدنى فخنر است. وى اين علم را چنين تعريف كرده است: روان بدنى عبارت است از تحقيق تجربى پيرامون رابطه نفس و بدن يا رابطه ماده و روح. اما دانشمندان بعدا قلمرو اين علم را تنگ‌تر كردند و آن را به بحث در مورد رابطه احساس و انگيزه محدود كردند. زيرا خود واضع نيز در همين زمينه تحقيق مى‌كرد، و قانونى كه او نتايج تجارب خود را در آن جمع كرده است، عبارت است از: «احساس مساوى لگاريتم انگيزه است» زيرا افزايش انگيزه با نسبت هندسى (تصاعد هندسى) و افزايش احساس با نسبت عددى (تصاعد حسابى) است. دانشمندان به اين قانون اعتراض كرده و گفته‌اند: اين قانون مبتنى بر تجارب دقيق و اصول ثابت و مسلّم نيست.

(علم) النفس الفيسيولوجى‌

فارسى/ روانشناسى بدنى‌

فرانسه/Psychologie Physiologique Psycho -Physiologie

انگليسى/Psychological Psychology Psychophysiology

روان‌شناسى بدنى عبارت است از تحقيق در احوال نفسانى از جهت ارتباطى كه با پديدارهاى طبيعى و زيستى بدنى دارند. اين علم مبتنى بر اين عقيده است كه روانشناسى شعبه‌اى از فيزيولوژى است و موضوع آن تحقيق در وظايف سلسله اعصاب است. روانشناسى بدنى نام كتابى است از ونت (Wundt( در بحث از رابطه رفتار تكاملى يا تكامل رفتار با اعضاى بدن.

(علم) النفس المرضى‌

فارسى/ روان‌شناسى مرضى‌

فرانسه/sychologie Pathologique