ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٧٣ - باب در بيان نماز جماعت و فضيلت آن

است) راوى گويد: گفتم: ايشان قائلند: در دو ركعتى كه به امام رسيده (دو ركعت آخر) حمد و سوره را مى‌خواند، آن حضرت فرمود: چنين شخصى نمازش را وارونه ساخته و اوّل نماز را آخر آن قرار داده، گفتم: پس چه بايد بكند؟ فرمود: در هر ركعت حمد را ميخواند بدون سوره.

١٢٠٥- عمّار ساباطى از امام صادق ٧ سؤال كرد: در مورد شخصى كه پشت سر امام پس از شروع در نماز از ياد ببرد و هيچ چيزى نگويد نه تكبير، نه تسبيح، نه تشهّد تا اينكه نماز را سلام دهد، آن حضرت فرمود: نمازش درست است، و چيزى بر او نيست چنانچه پشت سر امام نماز كند، و سجده‌هاى سهو هم بر او نيست، زيرا امام ضامن نماز كسانى است كه پشت سر او نماز مى‌كنند.

شرح: «اين سهو كه خللى به صحّت نماز وارد نمى‌سازد ظاهرا مربوط به زمانى است كه شخص افعال و اركان را بجا آورده، و اقوال و أذكار را از ياد برده باشد و مؤيّد اين گفته جمله «هيچ چيزى نگويد» است كه در متن حديث آمده، و كسى را كه ركوع و سجود بجا نياورد و با امام قيام نكند نمى‌توان گفت كه با امام، نماز جماعت ميخواند. و در مورد نيت و تكبيرة الاحرام كه اساسا نماز با نيّت و تكبير شروع مى‌شود و بدون اين دو دخول در حال نماز بى‌معنى است و چنانچه اينها را از ياد ببرد عبارت «پس از شروع و دخول نماز» معنى نخواهد داشت. و مراد از لفظ «تكبير نگويد» تكبيرات مستحبّى است، و اين عبارت حديث كه «امام ضامن نماز كسانى است كه پشت سر او نماز مى‌كنند» در واقع چنين است كه امام آنچه در نماز ميخواند بمنزله خواندن مأمومين است».