وجود، ضرورت و امتناع را نبايد از اعتبارات ماهيت به‌شمار آورد؛ زيرا همانگونه كه گذشت ضرورت، خصلت وجود و شأن هستى است؛ كما اينكه امتناع، خصلت عدم و شأن نيستى است. به اين ترتيب آنچه مى‌توان آن را از اعتبارات ماهيت به‌شمار آورد، امكان ذاتى است كه آن را «ليسيت ذاتيه» نيز خوانده‌اند. اين مسئله نيز بروشنى معلوم شد كه امكان ذاتى در باب ماهيات با آنچه صدر الدين شيرازى آن را امكان فقرى در باب وجود خوانده متفاوت است. شگفت اينجاست كه در آثار خود صدر الدين شيرازى، كه اصل اساسى اصالت وجود را پى‌افكنده است، احيانا مواد سه‌گانۀ ضرورت، امكان و امتناع، تحت عنوان اعتبارات ماهيت ذكر شده است ولى دليل اين امر را در كلمات خود صدر المتألهين مى‌توان يافت. وى در برخى آثار خويش گفته است هنگام طرح بعضى از مسائل مهم فلسفى در آغاز با جمهور حكما و متفكرين هم‌آهنگ است؛ ولى سرانجام راه مخصوص خود را پيموده و از جمهور حكما جدا مى‌گردد.

اكنون بى‌مناسبت نيست بخشى از عين عبارت صدر المتألهين را در باب مواد سه‌گانه اينجا بياوريم تا بروشنى معلوم گردد در چه مواردى با جمهور حكما هم‌آهنگ بوده و در چه مواردى طريق مخصوص خويش را طى كرده است. لذا مى‌گويد: «. . . و لما كان كل من الوجوب و الامكان و الامتناع من لوازم الماهيات، فاذا وجب فرد من ماهية كلية كانت جميع افراد تلك الماهية واجبة و كذا امتنعت لو امتنع و امكنت لو امكن. . .» ٣٠در اين عبارت كه مواد سه‌گانه از لوازم ماهيات به‌شمار آمده صدر الدين شيرازى با جمهور حكما هم‌آهنگ بوده است؛ ولى در عبارت ديگر كه طريق مخصوص خويش را طى كرده است چنين مى‌گويد: «تنبيه ان الوجود الحقيقى و الوجوب الذاتى متساوقان و ان سكان عالم الامكان طرا مفارقاتها و مادياتها هالكة الذوات باطلة الحقايق كما فى الكتاب الالهى «كل شىء مالك الاوجهه» و هلاك الذات و بطلان الحقيقة

٣٠ -صدر الدين شيرازى. المبدأ و المعاد. تصحيح و مقدمه سيد جلال الدين آشتيانى. (تهران ١٣٥٤ . ص ٢٩.