قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٢٨ - مرحلۀ قرون وسطى

ابن هيثم (٣٥٤-٤٣٠ ه‌. ش) كتاب نفيس «المناظر» را در علم فيزيك به رشتۀ تحرير درآورده است. كمال الدين فارسى، كه در قرن هفتم هجرى مى‌زيسته است، كتاب ارزشمند «تنقيح المناظر لذوى الابصار و البصائر» را به منظور تنقيح «كتاب المناظر» ابن هيثم نگاشته است. ابو ريحان بيرونى و شيخ الرئيس، ابو على سينا، كه با يكديگر معاصر بوده‌اند هركدام از خود آثارى به‌جاى گذاشته‌اند كه در ميان اهل علم و فضيلت معروف است. اين دو فيلسوف بزرگ اسلامى با يكديگر ارتباط علمى نيز داشته‌اند. آنچه از مكاتبات ميان اين دو دانشمند بزرگ برجاى مانده رساله‌اى است به نام «الأسئلة و الأجوبة» كه شامل هيجده سؤال ابو ريحان و پاسخ ابن سينا به آنها است. ابو ريحان مجددا بر بيشتر پاسخ‌هاى ابن سينا اعتراض كرده و اين بار ابو عبد الله فقيه معصومى، شاگرد مخصوص ابن سينا، به اشارۀ استاد خويش به آن اعتراضات مجددا پاسخ گفته است.

علاوه بر طبيعيات در كتاب ارزشمند «شفا» كتاب «قراضۀ طبيعيات» ٢نيز سند ديگرى بر احاطۀ ابن سينا به علوم طبيعى عصر خود است. اين كتاب از آثار گرانقدر علمى به زبان شيرين فارسى است كه از قرن پنجم به يادگار مانده است. در ميان آثار ابن سينا اين كتاب كمتر از همه معروف است.

دانشمندان ديگر اسلامى كه در رياضيات از خود آثار گرانبهائى به جاى گذاشته‌اند عبارتند از:١-محمد ابن موسى خوارزمى ٢-حكيم عمر خيام ٣-غياث الدين جمشيد كاشانى.

محمد ابن موسى خوارزمى در جبر و مقابله آثارى بر جاى گذاشته است. غياث الدين ابو الفتح عمر ابن ابراهيم خيامى نيشابورى در اثبات مسائل جبر و مقابله رساله‌اى به نام «كتاب فى البراهين على المسائل الجبر و المقابله» نوشته است؛ در علم فيزيك نيز رسالۀ كوچكى از وى برجاى مانده است به نام «رسالة فى

٢ -آقاى دكتر غلامحسين صديقى، استاد دانشگاه تهران، در مقدمه‌اى كه بر چاپ اين كتاب نوشته‌اند نسبت آن را به ابو سعيد محمد ابن محمد غانمى مرجح دانسته‌اند.