قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٢١ - الحد لا يكتسب من الاستقراء

صورت نخست اين است كه حمل مطلق باشد؛ يعنى حمل محمول بر موضوع تنها به اعتبار ذات موضوع نباشد؛ بلكه به اعتبار ذات و عوارض آن انجام پذيرد. به‌طور مثال هنگامى كه گفته مى‌شود «حسن حيوان ناطق است» كلمۀ حيوان ناطق، كه در اينجا محمول واقع شده است، هم شامل ذات حسن گردد و هم شامل عوارض مشخصۀ آن.

اشكالى كه در اين صورت پيش مى‌آيد اين است كه از حمل مطلق، كه به اعتبار ذات و عوارض شىء تحقق پيدا مى‌كند، هرگز نمى‌توان نتيجۀ ذاتى بودن محمول را به‌دست آورد. جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه ذات يك شىء در خارج هرگز بدون يك سلسله عوارض مشخصه تحقق پيدا نمى‌كند. ولى اين سخن بدان معنى نيست كه ذات يك شىء عين عوارض مشخصۀ آن است. فرد انسان در خارج بدون زمان و مكان معين و همچنين بدون كم و كيف مخصوص و ساير عوارض مشخصه وجود پيدا نمى‌كند؛ ولى در عين‌حال حقيقت و ذات انسان، عين هيچيك از اين عوارض مشخصه نمى‌باشد. به عبارت ديگر مى‌توان گفت وجود عوارض مشخصه در خارج، پيوسته از شرائط تحقق يك شىء به‌شمار مى‌آيند. اين مسئله نيز بديهى است كه شرايط تحقق يك شىء غير از خود شىء است. صورت دوم اين است كه حمل مطلق نباشد؛ يعنى حمل محمول بر موضوع فقط به اعتبار ذات موضوع انجام پذيرد به گونه‌اى كه عوارض مشخصه، هيچ‌گونه تأثيرى در اين حمل نداشته باشد. به‌طور مثال هنگامى كه گفته مى‌شود «حسن حيوان ناطق است» حمل كلمۀ ناطق، كه در اينجا محمول است، فقط به اعتبار ذات حسن و بدون در نظر گرفتن عوارض مشخصۀ آن انجام پذيرد.

اشكالى كه در اينجا پيش مى‌آيد؛ اشكال غيرقابل حل مصادره به مطلوب است؛ زيرا حمل حيوان ناطق بر ذات يك فرد انسان هنگامى مى‌تواند معتبر باشد كه ذات فرد بدون در نظر گرفتن عوارض مشخصه از پيش معلوم باشد، و اين همان چيزى است كه عين مدعا است و هنوز به اثبات نرسيده است. به اين ترتيب اگر كسى بخواهد عين مدعا را به عنوان دليل جهت اثبات همان مدعا به كار