قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١٠ - نسبت يا وجود رابط

عالم موجود نباشند، معانى حرفيه هرگز به جهان معانى راه نمى‌يابند. به همين جهت است كه حروف در تركيب جمله نه مسند واقع مى‌شوند و نه مسند اليه؛ بلكه همواره در نقش رابط ظاهر مى‌شوند و كار نسبت يا اسناد را برعهده مى‌گيرند. درهرحال وجود رابط نوعى از وجود است كه همواره «فى غيره» بر آن اطلاق مى‌شود؛ به‌طورى كه هيچ‌گونه استقلال و نفسيت در مورد آن نمى‌توان تصوير كرد. به عبارت ديگر مى‌توان گفت وجود رابط، وجودى است كه نه «فى نفسه» است و نه «لنفسه» و نه «بنفسه» ؛ ولى با اين همه وجودى است واقعى و نفس الامرى كه ريشه در خارج دارد و همانگونه كه ذكر شد خارج، ظرف خود نسبت يا رابط است نه ظرف وجود آن. حاج ملا هادى سبزوارى رحمه اللّه در «حاشية منه» اين مطلب را در نهايت اختصار به اين صورت ذكر كرده است: «. . . مطابقة نسبتها لما فى الخارج اى النسبة فى الخارج بان يكون الخارج ظرفا لنفسها لا لوجودها كما مر اذلا وجود للنسبته و قد ثبت اعتباريتها» ٢اين مسئله، به همين كيفيت كه در اينجا مورد بحث قرار گرفت در بسيارى از كتب فلسفى و منطقى مورد بحث و گفتگو قرار گرفته است. در باب اسناد خبرى از كتاب «مطول» ، كه در علوم معانى و بيان و بديع به رشته تحرير درآمده، به مناسبت معنى صدق و كذب در قضايا اين مسأله مورد بحث و دقت نظر واقع شده است.

عين عبارت كتاب مطول در اين باب به اين صورت است: «و لا يقدح فى ذلك ان النسبة من الامور الاعتبارية دون الخارجية للفرق الظاهر بين قولنا القيام حاصل لزيد فى الخارج و حصول القيام له امر متحقق موجود فى الخارج» . در مقام توضيح و شرح اين عبارت، سيد مير شريف در حاشيه به تفصيل وارد اين مبحث شده و در اين باب داد سخن داده است. چون سيد (رحمه الله) در اين مورد دقت فراوان از خود نشان داده است ذكر عين عبارت وى در اينجا خالى از فايده نخواهد بود: «قال للفرق الظاهر بين قولنا القيام حاصل لزيد فى الخارج و حصول القيام له امر متحقق موجود فى الخارج،

٢ -كتاب شرح منظومه ص ٤٩، حاشية منه.