قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٢٩ - عوارض مشخصه يا امارات تشخص؟

شود كه زمان و مكان و كم و كيف و بالاخره كليۀ عوارض مشخصه از لوازم شخص و علامات تشخص به‌شمار مى‌آيند؛ يعنى عوارض مشخصه تنها مى‌تواند كاشف تشخص و حاكى از وجود شخص باشد. اين مسئله نيز بسيار روشن است كه آنچه كاشف تشخص است هميشه غير از آن است كه مشخص واقعى به‌شمار مى‌آيد. به همين جهت است كه عوارض مشخصه در نظر حكما امارات تشخص ناميده شده‌اند. دليل اين‌كه امارات تشخص نمى‌توانند مشخصات حقيقى به‌شمار آيند، اين است كه ضميمه شدن يك كلى يا چند كلى به كلى ديگر به هيچ‌وجه موجب تشخص نمى‌گردد؛ زيرا ماهيت هريك از اشياء، كه كلى طبيعى نيز ناميده مى‌شود، در حد ذات خود نه كلى است و نه جزئى. وقتى بطور مثال ماهيت انسان در حد ذات خود نه كلى است و نه جزئى ماهيت هريك از زمان و مكان و كم و كيف و ساير عوارض مشخصه نيز در حد ذات خود نه كلى است و نه جزئى.

به اين ترتيب بايد گفت ضميمه شدن ماهيت زمان يا مكان، كم يا كيف، و يا هرگونه عرض ديگر به ماهيت انسان هرگز نمى‌تواند موجب پيدايش تشخص گردد. در اين صورت بايد براى اثبات تشخص به جستجوى منشأ و مبدأ ديگرى پرداخت. جاى هيچ گونه ترديد نيست كه وقتى ماهيات و انضمام آنها به يكديگر نتوانند منشأ پيدايش تشخيص واقع شوند مبدأ تشخص را تنها بايد در وجود خارجى جستجو كرد. نتيجۀ اين سخن آن است كه آنچه بطور مثال انسان را مشخص مى‌نمايد، چيزى جز نحوۀ وجود خارجى و نوع هستى آن نمى‌باشد. اين مسئله را نبايد فراموش كرد كه ضميمه ساختن يك ماهيت به ماهيات ديگر، اگرچه موجب تشخص نمى‌گردد، ولى بخوبى مى‌تواند علت حصول امتياز به شمار آيد. بنابراين بايد گفت ميان تشخص و امتياز تفاوت اساسى وجود دارد. تفاوت ميان تشخص و امتياز در اين است كه تشخص براى يك شىء وصف مستقل و فى نفسه به‌شمار مى‌آيد. ولى صفت امتياز براى شىء يك وصف مستقل و خودبخود نمى‌باشد؛ زيرا صفت ممتاز بودن هنگامى براى يك شىء اثبات مى‌گردد كه آن شىء