قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٠٣ - المادة فى كل شىء مأخوذة على وجه الابهام و القوة لا على وجه التحصل و الفعلية

١٣٨

المادة فى كل شىء مأخوذة على وجه الابهام و القوة

لا على وجه التحصل و الفعلية

مادۀ هر شىء در اين جهان هنگامى مى‌تواند ماده به‌شمار آيد كه داراى نوعى ابهام باشد. ابهام ماده چيزى جز بالقوه بودن و آمادگى جهت پذيرش فعليت‌ها نمى‌باشد. ماده، از آن جهت كه ماده است، داراى هيچ‌گونه تحصل و فعليت نمى‌باشد؛ زيرا آنچه داراى فعليت و تحصل است ناچار در زمرۀ يكى از صور فعليه قرار مى‌گيرد. هيچ موجودى در اين جهان به‌گونه‌اى دفعى و بدون آمادگى سابق موجود نمى‌گردد. حدوث هر پديده از پديده‌هاى بى‌پايان اين جهان، از نوعى آمادگى سابق حكايت مى‌كند. اين آمادگى و بالقوه بودن، كه پيش از پيدايش هر پديده لازم و ضرورى مى‌باشد، بدون وجود يك حامل امكان تحقق نمى- يابد. آنچه مى‌تواند حامل اين آمادگى و بالقوه بودن نسبت به پديده‌هاى بى‌پايان جهان باشد، چيزى جز ماده نمى‌باشد. به اين ترتيب مى‌توان گفت «مادۀ هر شىء عبارت است از حامل قوۀ همان شىء» ، اين جمله را مى‌توان به عنوان يك تعريف در مورد معنى ماده به كار گرفت. آنچه از اين تعريف مستفاد مى‌شود ماده به معنى عام كلمه مى‌باشد.

حاج ملا هادى سبزوارى نيز همين تعريف را در مورد معنى