قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٣٢ - پاسخ هليات بسيطه قضاياى ثنائى را تشكيل مىدهد

آنچه مسلم است اين است كه اين دو خاصيت از جمله خصلت- هائى هستند كه هرگز از تعريف حقيقى يا حد تام جدا نمى‌گردند. ولى خاصيت يك شىء غير از خود آن شىء است. همان‌گونه كه ذكر شد حد تام عبارت است از چيزى كه تمام ذاتيات عام و خاص يك شىء را دربر داشته باشد؛ و چنين چيزى قهرا داراى دو خاصيت انعكاس و اطراد نيز مى‌باشد. برعكس گاهى ممكن است يك جمله يا حتى يك كلمه داراى دو خاصيت انعكاس و اطراد در مورد يك شىء باشد؛ ولى تمام ذاتيات عام و خاص آن را در بر نداشته باشد. بطور مثال اگر كسى در مقام تعريف انسان كلمۀ «ضاحك» را بكار برد دو خاصيت منعكس بودن و مطرد بودن تعريف را بدست آورده است ولى هرگز نتوانسته تمام ذاتيات عام و خاص انسان را نشان دهد. بنابراين كسانى كه فايدۀ تعريف را فقط در دو خاصيت منعكس و مطرد بودن منحصر مى‌نمايند مسئلۀ ماهيت يا وجود براى آنان مطرح نيست و در نتيجه رعايت شرائط حد تام را ضرورى نمى‌دانند.

ابن سينا از جمله فيلسوفانى است كه با اين نوع برداشت از تعريف سخت مخالفت كرده و ذكر تمام ذاتيات يك شىء را در تعريف آن لازم مى‌داند. عين عبارت وى چنين است «. . . فانك اذا تركت بعض الفصول فقد تركت بعض الذات و الحد عنوان للذات و بيان له فيجب ان يقوم الحد فى النفس صورة معقولة مساوية للصورة الموجودة بتمامها فحينئذ يعرض ان يتميز ايضا المحدود. . . و لذلك فلا حد بالحقيقة لما لا وجود له.» ١٦

پاسخ هليات بسيطه، قضاياى ثنائى را تشكيل مى‌دهد

قضيه در فن منطق به سه قسم ثنائى و ثلاثى و رباعى تقسيم مى‌شود؛ به اين ترتيب كه رابطه يا در قضيه حذف مى‌شود و يا بطور صراحت ذكر مى‌گردد. در جائى كه رابطه در قضيه ذكر مى‌شود يا همراه با ذكر جهت قضيه هست و يا بدون ذكر جهت

١٦ -ابن سينا النجاة (بخش منطق) ، (چاپ مصر) ص ٧٩.