قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٣١٨ - الصورة فى كل شىء تمام حقيقة

١٢٤

الصورة فى كل شىء تمام حقيقة

جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه هريك از موجودات جسمانى در اين جهان از ماده و صورت، كه آنها را قوه و فعل نيز مى نامند، تشكيل يافته است. در اين ميان آنچه مى‌تواند نقش تعيين كننده را به عهده داشته باشد و حقيقت يك شىء را ترسيم نمايد، چيزى جز صورت فعليۀ آن نيست. به همين جهت است كه بزرگان اهل تحقيق گفته‌اند: صورت فعليۀ يك موجود، تمام حقيقت آن به‌شمار مى‌آيد.

پيش از آن‌كه اين قاعده مورد بحث و بررسى واقع شود لازم است معنى صورت فعليه و موارد اطلاق آن، اگرچه بطور اجمال، مورد ارزيابى قرار گيرد. برخى از موارد اطلاق صورت را مى- توان ماهيت نوعيه و ماهيت جنسيه و همچنين ماهيت فصليه بشمار آورد. چيزى كه هيولاى اولى يا مادة المواد جهان را تحصل مى‌بخشد، «صورت فعليۀ» جسم ناميده مى‌شود. چون جسم مطلق پيوسته در ضمن نوعى از انواع تحقق پيدا مى‌كند؛ آنچه مى- تواند اين نقش را ايفاء نمايد و جسم را در چهرۀ نوعى از انواع آشكار سازد «صورت نوعيه» خوانده مى‌شود.

موارد گونه‌گون اطلاق كلمۀ صورت در آثار شيخ الرئيس ابو على سينا به تفصيل مورد بررسى واقع شده است. صدر-