قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٣١٠ - آيا آگاهى از تن نيز آگاهى حضورى به شمار مىآيد؟

كانت مدركة لهذاتها لما وقع الشك لأحد من العقلاء فى جوهرية- النفس لا لما قيل ان الشاك ربما لم يعرف مفهوم الجوهر لأن كثيرا من الشاكين كجالينوس و اخوانه قد عرفوه، بل لأن كل معنى غير- الوجود سواء كان ذاتيا للماهية او عرضيالها او نفس الماهية فهو غير الوجود عند التصور، فمن تصور الوجود بعين الوجود الشخصى علما حضوريا كان كل مفهوم ذهنى غائبا عنه فى هذا الحضور- الشهودى و هذا برهان على ثلثة اشياء: احدها ان للوجود صورة فى الأعيان؛ و ثانيها ان حقيقة النفس عين الوجود لا غير و قد حققه- المصفف فى آخر التلويحات؛ و ثالثها ان وجودها مفارق عن المادة و فيه تتمة قول ستسمع منا ان شاء اللّه تعالى» ١.

همان‌گونه كه در عبارات كوتاه و در عين‌حال عميق صدر- المتألهين مشاهده مى‌شود خودآگاهى نفس ناطقه يك نوع آگاهى است كه از هرگونه مفهوم ذهنى، اعم از ذاتى و عرضى، عارى است. اين خودآگاهى چيزى جز حضور شهودى در محضر وجود نمى‌باشد اين حضور شهودى در محضر وجود سه مسئله اساسى زير را به اثبات مى‌رساند:

١-هستى، يك واقعيت عينى و خارجى است.

٢-حقيقت نفس ناطقه، عين هستى خارجى است.

٣-هستى نفس ناطقه، مادى نيست.

آيا آگاهى از تن نيز آگاهى حضورى به‌شمار مى‌آيد؟

اكنون در اينجا اين پرسش پيش مى‌آيد كه آيا آگاهى از تن نيز آگاهى حضورى به‌شمار مى‌آيد؟ به عبارت ديگر آيا علم به وجود تن نوعى خودآگاهى است؟ اگر كسى از نوع ارتباط و كيفيت اتحاد بين نفس و بدن آگاه باشد اين مسأله را به خوبى مى‌داند كه بدن از حيطۀ دايرۀ نفس بيرون نيست؛ زيرا نفس ناطقه در عين وحدت و بساطت به همۀ نيروهاى درونى و برونى خويش محيط است. بزرگان اهل تحقيق در مورد نفس ناطقه

١ -شرح حكمة الاشراق (چاپ سنگى) . ص ٢٩١. حاشيۀ تعليقات.