قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١٨٠ - بر امور جزئى برهان اقامه نمىشود

مى‌شود و آن به اين ترتيب است كه گفته مى‌شود: بر امور جزئى برهان اقامه نمى‌شود، زيرا يك امر شخصى از جهت اينكه جزئى و شخصى است نمى‌تواند واسطه در اثبات محمول واقع شود، همانطور كه هيچ‌گونه دليل يا برهان نيز نمى‌تواند وجود آن را به عنوان جزئيت و تشخص اثبات نمايد. اين مطلب را به طرق گوناگون مى‌توان اثبات كرد. طرق مختلف اثبات اين مدعا به ترتيب عبارتند از:

١-يك موجود جزئى، از جهت اينكه يك فرد شخصى و معين است، با ساير موجودات مباينت دارد زيرا معنى فرد مشخص بودن همين است كه جز بر خود صادق نباشد. بنابراين، احوال و احكام يك فرد شخصى، از جهت اين‌كه فرد و مباين با ديگر افراد است، به هيچ فرد ديگرى سرايت نمى‌كند.

در اينجا ممكن است اين پرسش پيش آيد كه در باب تمثيل، كه يكى از ادلۀ منطقى است، آيا حكم يك امر جزئى را به جزئى ديگر سرايت نمى‌دهند؟

پاسخ اين است كه در باب تمثيل اگرچه حكم يك امر جزئى را به امر جزئى ديگر سرايت مى‌دهند، ولى هنگامى اين سرايت يا انتقال از يك جزئى به جزئى ديگر تحقق مى‌پذيرد كه هر دو امر جزئى در يك امر كلى با يكديگر مشترك باشند و آن سرايت يا انتقال نيز به واسطۀ جهت اشتراك انجام پذيرد.

شيخ الرئيس، ابو على سينا، اين مسئله را در باب تمثيل مورد بحث قرار داده و مى‌گويد: «فصل فى التمثيل. و اما التمثيل فهو الحكم على شىء معين لوجود ذلك الحكم فى شىء آخر معين او اشياء آخر معينة على ان ذلك الحكم كلى على المعنى المتشابه فيه فيكون المحكوم عليه هو المطلوب و المنقول منه الحكم هو المثال و المعنى المتشابه فيه هو الجامع و الحكم هو المحكوم به على المطلوب المنقول من المثال؛ مثاله ان العالم محدث لانه جسم مؤلف فشابه البناء و البناء محدث فالعالم محدث فهاهنا عالم و بناء و جسمية و محدث.» ١١بنابراين ابن سينا سرايت حكم را از يك جزئى معين به جزئى ديگر،

١١ -ابن سينا. النجاة. [بخش منطق](چاپ مصر) . ص ٥٨.