قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١٠٨ - الاسم هو عين المسمى باعتبار الهوية و الوجود

١٠٣

الاسم هو عين المسمى باعتبار الهوية و الوجود

بزرگان اهل تحقيق بر اين عقيده‌اند كه اسم، از نظر هستى و هويت خود، چيزى جز وجود مسما نيست؛ ولى از جهت مفهوم و معنى هميشه اسم را چيزى غير از مسما به‌شمار آورده‌اند. اين مسئله كه آيا اسم چيست و مسما كدام است، از ديرباز بين متكلمين مورد بحث و گفتگوى بسيار بوده است. رابطۀ اسم با مسما و همچنين صفت با موصوف، از جمله مسائلى است كه بين معتزله و اشاعره بحث‌هاى گسترده‌اى را به وجود آورده است. ماجراى اين مناقشه و مشاجره بين گروه‌هاى درگير در اين مسئله، اگرچه گاهى بسيار جالب و دلپسند است، ولى نقل همۀ اقوال و عقايد در اين مختصر نمى‌گنجد.

از جمله كسانى كه اين مسئله را به تفصيل مورد بحث قرار داده، فخر الدين محمد بن عمر معروف به خطيب رازى (٥٤٤-٦٠٦ ه‌. ق) است. او كتابى تحت عنوان «لوامع البينات فى شرح اسماء اللّه تعالى و الصفات» دارد كه در اين كتاب اقوال و عقايد اشاعره و معتزله و رد و ايرادهائى كه بين آنان ردوبدل شده به تفصيل مورد ارزيابى قرار داده است.

در مورد تفاوت ميان اسم و صفت، متكلمين عقيده‌اى ابراز كرده‌اند كه بسيارى از بزرگان اهل تحقيق آن را نپذيرفته‌اند.