شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٤٨ - نظريه اصحاب عدد

براى تحقق عرض نياز به سه نقطه مى باشد.

   همچنين براى اينكه حجمى تشكيل شود بايد نقطه ديگرى علاوه بر سه نقطه پيشين، قرار دهيم تا ضخامت پديد آيد. و بدينسان حجم، رُباعى خواهد بود.

   بنابراين، نقطه، وحدانى است؛ خط، ثنائى است؛ سطح، ثلاثى؛ و حجم رباعى خواهد بود. در نتيجه، وحدت، علّت همه چيز مى باشد. و نخستين چيزى كه از وحدت پديد مى آيد، عدد مى باشد. از اين رو، عددْ علّت متوسط بين وحدت و بين هر چيز خواهد بود. زيرا، وحدت به تنهايى هيچ چيز خاصى نيست. براى پديد آمدن يك شىء خاصّ بايد چيزى بدان افزوده شود. چنانكه با افزايش عدد، زمينه براى پيدايش اشياء ديگر نيز فراهم مى گردد.

   پس، نقطه وحدت وضعى دارد. از اين رو، بايد در حقيقت نقطه، دو مفهوم را لحاظ كرد: يكى وحدت و ديگرى وضع. امّا، در مفهوم خط غير از وضع كه همان قابل اشاره حسّى بودن است، بايد يك چيز ديگر را نيز منظور نمود، و آن عدد است كه بايد آن را به جاى وحدت در نظر بگيريم. چون بايد دست كم دو تا نقطه وجود داشته باشد تا خط پديد آيد. بنابراين، خط، وضع دو گانه است. چنانكه سطح وضع سه گانه است. زيرا، علاوه بر اينكه يك امر وضعى است و قابل اشاره حسّى است؛ طول و عرض هم دارد و از اين رو، سه گانه مى باشد. و جسم كه همان جسم تعليمى و حجم است، داراى وضع چهارگانه است. يعنى علاوه بر اينكه يك امر داراى وضع است، طول و عرض و عمق نيز در ساختار آن نقش دارد. بدينسان بوده است كه اصحاب نظريه عدد، قائل شده‌اند كه هر چيزى از عدد به وجود مى آيد. چنانكه طبق بيان سابق، گفته مى شود: نقطه از واحد به وجود مى آيد، و خط از اثنان و سطح از ثلاثه و حجم از اربعه پديد مى آيد.

   براى هر پديده اى غير از امور ياد شده نيز بايد يك ويژگى در نظر گرفت تا هويت آن تعين يابد و اين بستگى بدان دارد كه چند ويژگى بدان افزوده شود تا عدد خاصّى لحاظ گردد.

   بنابراين، تحقق هر موجودى يك رمز عددى دارد. و قوام آن به يك عدد خاصّى مى باشد.