شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩١ - ويژگى هاى هر مرتبه اى از عدد

و ماهيت نداشته باشد، نمى توان چنين ويژگى هايى را به عنوان خواص نوع به آن نسبت داد.

   حال، اين خواص چيست؟ يكى از آن خواص، اوّليّت است.

   اعداد اوّل اعدادى هستند كه تنها به واحد و به خودشان، قابل تقسيم مى باشند. عدد اوّل مثل عدد «دو» و عدد «سه» و عدد «پنج» و عدد «هفت» و... اينها اعداد اوّل هستند. اين ويژگى كه به برخى از اعداد نسبت مى دهيم معنايش آن است كه تنها به واحد و خودشان قابل تقسيم اند از آنِ يك شىء خارجى است. شىء خارجى معيّن است كه اين ويژگى را دارد. بنابراين، بايد ماهيّت خارجى باشد و وجود عينى داشته باشد تا متصف به چنين ويژگى شود. صِرف اعتبار ذهنى كافى نيست.

   تركيب: يكى ديگر از خواص و ويژگى هاى عدد، مركّب بودن است.

   اعداد مركّب در مقابل اعداد اوّل، قرار دارند. اعداد مركّب، اعدادى هستند كه از چند عدد ديگر تركيب مى شوند. از اينرو، قابل تقسيم به آنها خواهند بود. مانند عدد «چهار» كه از دو تا عدد «دو» تشكيل مى شود. و يا عدد «شش» كه از سه تا عدد «دو» يا دو تا عدد «سه» تشكيل مى شود. اينگونه اعداد را مركّب مى گويند. بنابراين، ويژگى هايى از اين قبيل كه عددى، عدد اوّل باشد ـ يعنى مركّب از اعدادى نباشد كه در آن تكرار شود ـ يا عددى مركّب باشد؛ دليل آن است كه عدد در خارجْ وجود دارد و از گروه ماهيّات بشمار مى آيد.

   تامّ، زائد و ناقص: ممكن است، عدد يكى از اين سه ويژگى (تامّ، زائد و ناقص بودن) را داشته باشد:

   عدد تامّ: هرگاه مجموع كسرهاى عددى را با هم جمع كنيم كه نتيجه آن با خود عدد مساوى گردد، اين عدد را «تام» مى نامند. به طور مثال يكى از كسرهاى عدد ٦، نصف است. چونكه عدد «شش» از دو تا سه تشكيل شده است. نصف (٢١) آن، عدد «سه» مى باشد. ثلث (٣١) آن، عدد «دو» خواهد بود. چنانكه يك ششم (٦١) آن هم «يك» مى باشد.

   بنابراين، عدد «شش» داراى سه كسر است: نصف (٢١) و ثلث (٣١) و سُدس