شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٨٦ - وحدت بالمساواة

وَ اَمَّا الْواحِدُ بِالْمُساواةِ فَهُوَ بِمُناسَبَة مّا، مِثْلُ اَنَّ حالَ السُّفُنِ عِنْدَ الرَّبّانِ وَ حالَ الْمَدينَةِ عِنْدَ الْمَلِكِ واحِدَةٌ، فَإِنَّ هاتَيْنِ حالَتانِ مُتَّفِقَتانِ، وَ لَيْسَ وَحْدَتُهُما بِالْعَرَضِ، بَلْ وَحْدَةٌ مّا يَتَّحِدُ بِهِما بِالْعَرَضِ، اَعْني وَحْدَةُ السَّفينَةِ وَ الْمَدينَةِ بِهِما هِىَ وَحْدَةٌ بِالْعَرَضِ. وَ اَمّا وَحْدَةُ الْحالَتَيْنِ فَلَيْسَتِ الْوَحْدَةُ الَّتي جَعَلْناها وَحْدَةً بِالْعَرَضِ.

وحدت بالمساواة

وحدت بالمساواة يا وحدت بالمناسبة آن است كه دو شىء در يك عَرَض با هم اشتراك داشته باشند، از جمله اينكه آن دو شىء در كميّت مساوى باشند.

   شايان ذكر است كه اصطلاح «وحدت بالمساواة» به طور خاص فقط در كميت ها به كار مى رود، امّا، مصنّف آن را به معناى عامّ ترى به كار مى برد و مناسب تر اين است كه «واحد بالمناسبة» ناميده شود.

   حاصل سخن آنكه: هر جا مناسبت مشتركى بين دو شىء وجود داشته باشد، از اين حيث مى توان آن دو را مساوى انگاشت. به طور مثال نسبتِ «كِشتى بان» كه تدبيركننده امر كِشتى است با «مَلِك» كه تدبير كننده امر «شهر» است يكى است. على رغم اينكه «مَلِك» يك شخص است و «واحد بالعدد» مى باشد؛ و «كِشتى بان» هم شخص ديگرى است و «واحد بالعدد» مى باشد، و مجموع آن دو «كثير بالعدد» هستند؛ اما، هر دو در يك مناسبت با يكديگر شريك اند؛ و آن اينكه هر دو «مدبّر» مى باشند. پس، عنوان «مدبّريّت» يك «واحد نوعى» است.

   دو صفتِ «مدبّريّت» كه در اين دو فرد وجود دارد، «كثير بالعدد» و «واحد بالنوع» است. امّا، خود اين دو فرد «واحد بالعرض» مى باشند.

   بنابراين، آن دو حالتى كه «مَلِك و كشتى بان» دارند، دو حالِ متفق و متوافق اند. در اين جهت كه هر دو از نوع تدبير مى باشند و مفهوم تدبير، خود، وحدتى حقيقى دارد؛ اين دو تدبير هم كه در اين دو شخص وجود دارد وحدت بالنوع خواهند داشت. گرچه كثير بالعدد باشند.